Kıbrıs’ta Eğitim Denetimi

KIBRISTA EĞİTİM DENETİMİ
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Güney Kıbrıs Rum
Cumhuriyeti demokratik parlamenter bir sistemle yönetilmekte olup,
yönetim şekilleri cumhuriyettir. Eğitim yetkisi merkezi ve yerel
yönetimler tarafından kullanılmaktadır.
Ancak Türk ve Rum toplumları arasında bölünmüş olan
adadaki ciddi siyasî sorunlar sadece Kıbrıs’ın adaylığı konusunda
değil tüm genişleme sürecinin önünde de büyük bir engel
oluşturmaktadır.
Uluslararası platformda tanınan Kıbrıs Rum yönetimi, Avrupa
Birliği’ne üyelik başvurusunu 1993 yılında yapmıştır. Ancak Avrupa
Komisyonu, öncelikle adadaki bölünmüşlüğün çözümlenmesi
gerektiği yolunda görüş bildirmişti. Yunanistan’ın da baskısıyla iki
taraf arasında görüşmeler başladı. Avrupa Birliği üyeliğinden
ekonomik anlamda en fazla yararlanacak olan Türk kesimi yapılan
görüşmeleri sonuçlandıramadı.
Türk ve Rum taraflar arasında Birleşmiş Milletler
gözetimindeki görüşmeler devam ederken, Avrupa Birliği, 16 Nisan
2003 tarihli görüşmelerinde Kıbrıs’ın üyeliğinin onaylanması
konusunda karar verdi.
Kıbrıs Türklerinin Eğitiminde Teftiş(*)
K ıbrıs Türklerinin Eğitimi’nde Teftiş’i, eğitimin gelişim ve
incelenmesine paralel olarak inceleyebiliriz. Osmanlı Dönemi
Maarifi ile ilgili bilgilerin yetersiz olması nedeni ile bu konu iki
kısımda incelenmiştir:
1.İngiliz Dönemi Maarifi’nde Teftiş (1878 – 16.08.1960)
2.Kıbrıs Türk Eğitimi’nde Teftiş (16.08.1960’dan günümüze):
16 Ağustos 1960’da Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulması ile
Kıbrıs Türklerinin eğitimi tamamen Türklere devredilmişti.
ahmetk@meb.gov.tr 121
1. İngiliz Dönemi Maarifi’nde Teftiş
İngiliz Kolonisi Maarif Dairesinde pek fonksiyonu olmayan
İngiliz Başmüfettiş (Chief Inspector) ile sadece ilkokulların idare,
denetim ve teftişinden sorumlu biri Türk diğeri Rum iki İlkokul
Başmüfettişi ve her birine bağlı İlkokul Müfettişleri ile Müzik,
Resim, Ev İdaresi, Beden Eğitimi , Tarım Konularında “ Organizer”
denilen uzman müfettişler bulunuyordu. Ortaöğretim için herhangi
bir özel teftiş kadrosu yoktu.
1 Eylül 1954 de (1) Türk asıllı Fen Müfettişi * (Dr. Hüsnü
Feridun) ve (2) Rum asıllı Ticaret-Ekonomi ve Tarih-Coğrafya
dersleri için atanan (3) Ortaöğretim Müfettişi İngiliz asıllı
Başmüfettişe bağlanarak Ortaöğretim Müfettişliği birimi
oluşturulmuştur.
B u oluşumda İngiliz Koloni İdaresi kurmakta olduğu karma
ortaöğretim teftiş grubu ile ortaöğretim kurumlarını yakından
denetim altına almayı amaçlamıştı. Bunun sonucu olarak bir Türk
okulu Rum müfettiş veya bir Rum okulu Türk müfettiş tarafından
denetlenecekti.Alınan tepkiler üzerine iki yıl aradan sonra Türk ve
Rum Başmüfettişlikler olarak ikiye ayrılmıştır.
Kıbrıs İngiliz Milletler topluluğuna dahil olduğundan,
Londra’ da Eğitim Bakanlığında Merkezi Otoriteye bağlı Kraliçenin
Müfettişlerinden Mr. Tudhope 1955 Kıbrıs’a gelmesinden sonra hızlı
bir şekilde, iki toplum için ayrı ayrı teftiş kadroları kurup, teftiş ve
idare kadroları birbirinden ayrılmış, her iki toplumda da ilk ve orta
öğretim müfettişliklerini kendi Başmüfettişlikleri altında
birleşmişlerdir. Müfettişlerden uygun görülenler, teftiş işlerini
geliştirmek amacıyla British Council aracılığı ile İngiltere’de zaman
zaman gezi ve seminerlere gönderilmiştir.
Mr. Tudhope Kıbrıs’ ta sürdürdüğü (3) yıllık Maarif
Müdürlüğü sırasında teftiş sistemine Major Inspection (Büyük Teftiş)
adı verilen bir yenilik getirmiştir. Buna göre, her okul normal
teftişler dışında en çok iki yılda bir “ Büyük Teftiş” e tabi tutulup,
kapsamlı raporlar hazırlanıyordu. Başmüfettiş okulun ( ilk, orta, lise)
genel teftişinden sorumlu müfettiş ile birlikte, Büyük Teftişi
ahmetk@meb.gov.tr 122
yapılacak okulun ön bilgilerini toplar, tüm müfettişlerin katıldığı bir
toplantıda teftiş plânı hazırlanır, okul müdürlüğüne haber verilir ve
belirlenen tarihte başmüfettişe haber verilir ve bu tarihte Başmüfettiş
tüm müfettişlerle birlikte okula gider, ders müfettişleri bir hafta
boyunca derslere girerken Başmüfettiş okulun genel ve idari teftişini
yapar, gün sonunda teftiş sonu toplantısı yapılarak durum
değerlendirilir, teftiş tamamlandıktan sonra da tüm çalışmalar
derlenip okulla ilgili Genel Denetim Raporu teftiş sorumlusu müfettiş
tarafından yazılır. Bu duruma benzer teftiş sistemi İngiltere’de halen
kullanılmaktadır (Bakınız: İngiltere ve Galler)
2.Kıbrıs Türk Eğitiminde Teftiş
a. Kıbrıs Cumhuriyeti Dönemi
Kıbrıs Türk Eğitim Hizmetlerinin İngiliz Koloni İdaresi
tarafından “Türk Toplumu”na Devri’ni içeren 1958-1959 Öğretim
Yılını kapsayan Raporun’ da (Mayıs-1959) Teftişle ilgili hususları
içeren bölümleri (Zamanın İngiliz Maarif Müdürü tarafından
Hazırlanmıştır.)
“Okulların Teftişi : Okulların teftiş sistemi ve düzeninde
değişiklik olmamıştır. İlkokullarda 15 Tam Teftiş gerçekleştirilmiş ve
normal danışman ve uzman müfettişlerin okul ziyaretleri devam
etmiştir.”
“Ortaöğretim Kurumlarının Teftişi: Kıbrıs Türk Tali Okulları
yerleşim merkezlerinde olduğu ve seyahat zorlukları olmadığı için
teftişleri ilköğretimindeki kadar aksamayıp fazla bir problem
yaratmamıştır.
Kıbrıs Türk Eğitim Sistemi Merkezileştirilince, Okullar
Başmüfettişi ile Ortaöğretim Müfettişlerine, normal teftiş görevleri
yanında, Kaza Maarif sorumlularının yaptığı idari görevlerde
verilmiştir.”
Yukarıdaki raporla İngiliz idaresi, 1958-1959 ders yılı
sonunda veda ederken elini Türk Maarifinden çekmiştir.
ahmetk@meb.gov.tr 123
1958-1959 Öğretim Yılında Fen Müfettişi Dr. Hüsnü Feridun
Tarafından Türk Federasyon Başkanlığına yazılan raporda ise;
“İlkokulların Teftişi: Teftiş kadrosu, daha az elemanla daha
müessir hale getirilmelidir. İlkokullar için (1) Başmüfettiş, (6)
Müfettiş, (2)’ şer Resim , Beden Eğitimi , (1)’er Müzik, Okul
Bahçeleri, Ev İdaresi olmak üzere (7) özel müfettiş olmak üzere
toplam (14) kişilik bir teftiş kadrosu mevcuttur. Bunlar esas itibariyle
tavsiye, rehberlik yanında rapor yazmakla görevlendirilmişlerdir.
Tali Okulların Teftişi: Tali Okullar Müfettişliğinin (14) Türk
Tali Okulu için Başmüfettiş (Türkçe ve Felsefe), Fen Dersleri
Müfettişi, Tarih-Coğrafya Müfettişi ve Matematik Müfettişinden
müteşekkil (5) kişilik bir kadrosu vardır. “
bilgisi verilmektedir.
1 Ocak 1961 tarihinde yürürlüğe girmiş olan Türk Cemaat
Meclisi Maarif Dairesi Teşkilât Kanunu’na göre Kıbrıs Türk
Cemaatinin eğitim işleri Maarif Dairesi tarafından yürütülmektedir.
Bir Müdür ve Muavini tarafından yönetilen Daire üç şubeden
oluşmaktadır:
İlköğretim Şubesi: Şube Amiri tarafından yönetilmekte olup
bünyesinde bir İlköğretim Başmüfettişi ve (3) İlköğretim Müfettişi
vardır.
Orta-Mesleki-Teknik Öğretim Şubesi: Şube Amiri
tarafından yönetilmekte olup bünyesinde bir Ortaöğretim
Başmüfettişi ve ders teftişi yapmak üzere (6) Özel Ders Müfettişi
vardır.
Özel Eğitim Şubesi: Şube Amiri tarafından yönetilmekte
olup halk eğitimi, öğrenci danışmanlığı ve eğitsel araçlarla ilgili
konular ve diğer uygun görevleri yapar. Bu şubeye bağlı üç memur
vardır.
Daire’nin kitabet kadrosunda bir Baş Kâtip, bir Baş Kâtip
Muavini, bir Evrak Memuru, bir Levazım Memuru ve iki Kâtip-
Daktilo vardır. İlâveten, üç odacı ile Daire’nin kadrosu
tamamlanmaktadır.
ahmetk@meb.gov.tr 124
Maarif Dairesinin siyasi başı Türk Cemaat Meclisi Üyeleri
arasından oluşturulan İcra Heyeti’nin Eğitim İşleri ile ilgili üyesidir.
G ö rülebileceği gibi Maarif Dairesi örgütü ağırlıklı olarak
Müfettiş ve Baş Müfettişler’ den oluşmaktadır. Müfettişlere ilâveten
Maarif Dairesi Müdür Muavini, İlköğretim Şube Amiri ve Orta-
Mesleki-Teknik Öğretim Şube Amiri’nin teftiş yetkileri vardır.
İlköğretim Başmüfettişi: Maarif Dairesinin İlköğretim
müesseselerinin Başmüfettişi olup bu müesseselerle ilgili teftiş
işlerini ve onların ifasını temin eder ve bizzat teftiş de yapar.
İlköğretim Başmüfettişi Müdür, Müdür Muavini ve İlköğretim Şube
Amirine karşı sorumludur. İlköğretim Başmüfettişi ilkokul
öğretmenliği vasfına haiz olan, pedagoji tahsili görmüş ve kendini bu
makama ehil kılan bilgi ve tecrübe sahibi bir kişidir.
Görevi: İlkokulların genel teftişi ile İlköğretim
Müfettişlerinin işlerini düzenler, takip ve kontrol eder; raporları
değerlendirir; kendi bölgelerindeki okul ve öğretmenlerin teftişini
yapar. Yönetim kurullarının üyesidir.İlköğretimle ilgili okul içi
tahkikat işlerini deruhte eder; ilkokul müfredatının tatbikatından ve
tedrisatta yapılacak denemeler, projeler ve araştırmalardan mesuldür.
Öğretmenler için kurs, seminer veya konferanslar tertip eder ve
yürütür.
İlköğretim Müfettişleri: İlköğretim Şubesinde İlköğretim
Başmüfettişine bağlı olan üç müfettiş vardır. Bu müfettişler ,
ilköğretim müesseselerinin teftiş işlerini ve bu müesseselerle ilgili
diğer işleri yaparlar. İlköğretim müfettişleri ilkokul öğretmenliği
vasfına haiz olan ve kendini bu makama ehil kılan bilgi ve tecrübe
sahibi bir şahıslar olur.
Görevleri: Kendilerine ayrılan teftiş bölgelerindeki okul ve
öğretmenleri teftiş, öğretmenlere rehberlik, okul idarecileri ve okul
komisyonlarına tavsiyeler ile yaz kursları, seminerler, konferanslar,
denemeler, projeler v.s. hakkında verilen vazifeleri yaparlar.
ahmetk@meb.gov.tr 125
Ortaöğretim Başmüfettişi: Orta-Mesleki-Teknik Öğretim
Şubesinde Amire bağlı olan bir başmüfettiş vardır. Bu başmüfettiş,
bu müesseselerin teftiş işlerini ve bu müesseselerle ilgili olarak
kendisine verilen işleri yapar. Ortaöğretim Başmüfettişi , üniversite
veya diğer bir yüksek okul mezunu, pedagoji tahsili görmüş ve
eğitim-öğretim sahasında tecrübe sahibi bir şahıs olur.
Görevi: Ortaöğretim müesseselerinde, kendi ihtisas
konusunda ders teftişi yanında bu müesseselerle ilgili genel teftiş ve
idari işlerde Ortaöğretim Şube Amirine yardımcı ve ona karşı
sorumludur. İhtiyaç duyulan zamanlarda yerine vekâlet eder.
Özel Ders Müfettişleri: Maarif Dairesinde İlk, Orta, Mesleki
ve Teknik ve sair öğretim müesseseleri ile Halk Eğimi sahasında
ders teftişi yapmak üzere (6) özel ders müfettişi vardır. Bu
müfettişlere, belli öğretim ve eğitim müesseselerinde öğretmenlik
görevi de verilebilir. Bunlar Müdür ve Müdür Muavinine karşı
sorumludur. Bunlar kendi sahalarından tahsil ve tecrübe sahibi
şahıslar olur.
Görevleri: İlk ve Ortaöğretim ile Özel eğitim Şubelerine ayrı
ayrı bağlı olan bu müfettişler kendi branşları ile ilgili konuların
öğretimini tanzim ve teftiş ederler e bunlarla ilgili diğer işleri
yaparlar. Öğretmen yetiştiren müesseselerde öğretmenlikle
görevlendirilirler. Yaz kursları, konferanslar, denemeler, projeler v.s.
hakkında verilen vazifeleri yaparlar.
Maarif Dairesi Müdür Muavini: Müdüre, görevlerinin
ifasında yardım ve gaybubetinde vekâlet eder ve teftiş de yapar.
Üniversite veya diğer bir yüksek okul mezunu ve pedagoji tahsili
görmüş ve eğitim-öğretim işlerinde bilgi ve tecrübe sahibi bir
şahıstır.
İ l köğretim Şube Amiri: Maarif Dairesi’nin İlköğretim
Şubesinin idare amiridir ve bu müesseseler ile ilgili bütün idari işlerin
ifasını temin eder, idari ve ders teftişi yapar ve Müdürle Müdür
Muavinine karşı sorumludur. Üniversite veya diğer bir yüksek okul
mezunu olup pedagoji tahsili görmüş ve kendini bu makama ehil
kılan bilgi ve tecrübe sahibi bir şahıstır.
ahmetk@meb.gov.tr 126
Ortaöğretim Şube Amiri: Maarif Dairesi’nin Orta-Mesleki-
Teknik Öğretim Şubesi’nin idare amiri olup bu müesseselerle ilgili
bütün işlerin ifasını temin eder ve ders teftişi yapar. Müdür ile Müdür
Muavinine karşı sorumludur. Üniversite veya diğer bir yüksek okul
mezunu ve Orta-Mesleki-Teknik Öğretim sahasında bilgi ve tecrübe
sahibi bir şahıstır.
b Türk Toplumu Yönetimleri Dönemi
Kıbrıs Türk Eğitimini ve eğitimde teftişi, Kıbrıs Türk
Cemaati’nin siyasi yaşamından ayrı tutmak mümkün değildir. Bu
konular ancak, siyasi yaşamın oluşturduğu dönemlere paralel olarak
incelenebilir. Kıbrıs Türkleri 21 Aralık 1963’te Kıbrıs Cumhuriyeti
Yönetimi’nden dışlandıktan sonra, kendi yönetimlerini oluşturma
durumunda kalmışlardır. Kıbrıs Türk Cemaat’ ının günümüze kadar
geçirdiği yönetim evreleri aşağıdaki gibidir:
· Genel Komite Dönemi (21.12.1963 – 28.12.1967)
· Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi (28.12.1967 – 21.04.1971)
· Kıbrıs Türk Yönetimi (21.04.1971 – 01.10.1974)
· Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi (01.10.1974 – 13.02.1975)
· Kıbrıs Türk Federe Devleti (13.02.1975 – 15.11.1983)
· Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (15.11.1983 – bugüne)
1 Ocak 1961 Kıbrıs Cumhuriyeti Döneminde yürürlüğe giren
“Türk Cemaat Meclisi Maarif Dairesi Teşkilât Kanunu” ile
oluşturulan eğitim sistemi ile ilgili yapı, 10 Nisan 1981 tarihinde
yürürlüğe giren 16/1981 Sayılı Genel Kadro Yasası ile
değiştirilmiştir.Bu yeni yapı ile “Daire” adı altında birimler
oluşturulurken, denetim işleri de Müsteşar’a bağlı “Teftiş Dairesi
Müdürlüğüne” verilmiştir. Yukarıdaki Yasa altında 16 Temmuz
1981 tarihinde çıkarılmış olan “Teftiş Dairesi Kadrolarının Hizmet
Şemaları Tüzüğü” ile Daire fiilen çalışmaya başlamıştır. Daire’nin
kadrosu bir (1) Müdür, iki (2) Başmüfettiş, yirmialtı (26) Müfettiş ve
ahmetk@meb.gov.tr 127
üç (3) Danışman’dan oluşmaktadır. Bu kadrolar bugün için de
geçerlidir.
Bunlar:
Teftiş Dairesi Müdürü; Müdür kadrosunda, hizmet sınıfı
üst kademe yöneticisi.
Başmüfettiş; Başmüfettiş kadrosunda , eğitim öğretim hizmet
sınıfında.
Müfettiş; müdür kadrosunda, eğitim öğretim sınıfında.
Danışman; danışman kadrosunda, eğitim öğretim sınıfında.
Müfettiş ve Danışmanlarda aşağıdaki nitelikler aranır:
· 1. a. Uygun konularda bir üniversiteden veya herhangi bir
yüksek okuldan mezun olmak ve pedagoji sertifikası veya öğretmen
yetiştiren bir okuldan almış olmak; veya
b. Öğretmen yetiştiren bir yüksek okuldan diploma almış
olmak;
· 2. Bir alt derecede en az 3 yıl çalışmış olmak veya Temel
Eğitim veya Ortaöğretim veya Mesleki ve Teknik Öğretim
Kuruluşlarında en az on yıl başarılı öğretmenlik veya en az iki yıl
okul idareciliği yapmış olmak.
· 3. Kıbrıs’ta ve diğer yabancı ülkelerde eğitim ve öğretim
problemleri ile temayülleri hakkında genel bilgi sahibi olmak.
· 4. Sınav Tüzüğünde öngörülen sınavlarda başarılı olmak.
· 5.Diğer niteliklerde eşitlik halinde bilimsel ehliyet
bakımından daha üstün olan tercih edilir.
!989 yılı ortalarından itibaren dairelerin kadrolarını da içeren
“Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları Yasaları” çıkartılmaya ve
oluşumları bu yasalara dayandırılmaya başlanmıştır. Eğitim
Bakanlığı’nda Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları en son belirlenen
Yasası, Teftiş Dairesi ile ilgili olmuştur
ahmetk@meb.gov.tr 128
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin Tefti Dairesi; Milli
Eğitim Denetleme, Değerlendirme ve Yönlendirme Kurulu
(Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları) Yasasına göre
şekillendirilmiştir. Bu kurulun yapılandırılmasında, Bakanlık, ilçe ve
okullar seviyesinde görev paylaşımı yapılmıştır.
Teftiş Dairesine (1) Müdür, (2) Başmüfettiş (26) müfettiş ve
(3) danışman kadrosu verilmiştir.
Şu anda Daire vekâleten yönetilmekte olup geçmişten beri
eğilimlere uygun olarak yetenek gerektiren resim ve müzik gibi
alanlarda danışman istihdam edilmektedir. Daire kadrolarının hizmet
şemaları ve bu mevkilere atananlarda aranan niteliklerde yasada
belirtilmiştir.

 

kaynakça:

T.C.
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Teftiş Kurulu Başkanlığı

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE
EĞİTİM DENETİMİ

Hazırlayan
Ahmet KASAPÇOPUR
Milli Eğitim Bakanlığı Başmüfettişi

Ankara 2007

Add Comment