Çatışma Türleri

ÇATIŞMA TÜRLERİ

 

Çatışmaların sebeplerini ve onlara verilecek olası tepkileri sınıflandırmak oldukça karmaşıktır. Bu bölümü tamamladığınızda; içsel, kişiler arası, grup içi ve grup dışı çatışmaların yanı sıra maddi, kişilik ve iletişim temelli çatışmalarla da ilgili kesin bir fikriniz olacak. Bununla birlikte çatışmaya temel olabilecek psikolojik/ruhsal ihtiyaçların yanı sıra dört tür tepkiyi tanımlayabileceksiniz.

İçsel Çatışma

İçsel çatışma kişinin içinde ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Bu çatışma kişinin uzmanlık, ilgi, hedef ya da değerlerinin ötesinde beklentileri veya belirli görevleri karşılamak üzere zorlanmasında ortaya çıkan duygusal uyumsuzluğu ya da bu unsurların bir biriyle doğrudan çatıştığı durumları içermektedir. İçsel çatışma; ne istediğiniz, ne söylediğiniz ve bunun için ne yaptığınız arasındaki boşluğu yansıtır. Günlük yaşamı zorlaştırır ve bazı insanları hareketsiz bırakır.

En hafif düzeydeki içsel çatışmada; baş ağrılarınız ve muhtemelen sırt ağrılarınız olur. Stres yönetimi yöntemleri bu tür çatışmada önem taşır. Tükenmişlik seviyesinde strese ulaştığımızda ise içsel çatışmanın ikinci aşamasındayızdır. Yıkıcı/yok edici intihar düşünceleri üçüncü aşamaya örnektir.

Bir bireyin içsel çatışmayla nasıl baş ettiği kişiler arası çatışmanın etkili olarak yönlendirilip yönlendirilemeyeceğini de belirler. Kendinizi içsel olarak kontrol edene kadar çatışma dışarıdan çözümlenemez!

 Şu anki durumunuzda içsel çatışma olup olmadığını anlamanıza yardım edecek kişisel değerlendirme soruları aşağıda verilmiştir:

  • Kaçındığınız insanlar var mı? Kaçınma bir baş etme yöntemidir ve çoğunlukla düşük düzeyde stres ve çatışmaya yol açar.
  • Kendinizi günlük iş baskısından kaçmak için bazı rahatlatıcı arayışlar içinde buluyor musunuz? Bu şekilde düşünme,enerjimizi başka aktivitelere yönlendirerek duygularımızı ve hislerimizi açığa çıkarabileceğimizi öğütler. Bazıları için bu işe yarayabilir. Burada önemli olan bu açığa çıkarma ihtiyacımızın farkında olmaktır çünkü bu da içsel çatışmanın başka bir belirtisidir.
  • İş yerini terk ettikten sonra bile sorun çözme ruh halinizden kurtulmayı hemen hemen imkânsız mı buluyorsunuz? Eğer bir durumu önemsiyorsanız, çözülmediği takdirde strese girmeniz daha olasıdır. Çatışma endişemizinbarometresidir. ‘Bir şeyleri kenara koymak’ kabiliyetinden yoksun olmak, içsel çatışmayla boğuşan kişilerde çok görülen içsel kaynamayı göstermektedir.
  • Eskiden olduğunuzdan ya da olmak istediğinizden daha asabi misiniz?
  • Yaşamınızda çok az seçimleriniz olduğunu mu hissediyorsunuz? ‘Yapmak zorunda’ olduğunuz şeyler çok mu fazla?
  • Kendinizi daha sık ve daha fazla şikâyet ederken buluyor musunuz?
  • Ani enerji patlamalarınız ve çok sayıda projeye başlayıp, sadece hevessiz kaldığınız ve onları yarıda bıraktığınız oldu mu?
  • Değişmemek için kendinize ‘oldukça iyi nedenler’ buluyor musunuz?

Eğer yukarıdaki sorulan soruların çoğunu ya da her soruyu evet olarak cevaplıyorsanız, umutsuzluğa düşmeyin. Birçok insanda bu soruları böyle cevaplar. İçsel çatışma enerjinizin nereye çekildiğini ve nerede kişisel yönetim becerilerinize odaklanmanız gerektiğini gösteren bir göstergedir.

Kişiler Arası Çatışma

Kişiler arası çatışma bireyler arasındadır. Her birey engellendiğinde otomatik olarak çatışmaya kıvılcım olacak dört psikolojik gereksinime sahiptir: birey olarak davranılma ve değer görmek,kontrollü olmak, güçlü bir özsaygıya sahip olmak ve tutarlı olmak.

  • Birey olarak davranılma ve değer görme gereksinimi. Hepimiz diğerlerinin değerimizi fark etmesini ve bize ve katkımıza değer vermesini isteriz. İşte bu yüzdendir ki değer görme insanlar için en önemli motivasyondur. Neyi doğru yaptığımızın söylenmesini ve düşüncelerimizin değer gördüğünün söylenmesini severiz. Takdir edilmemiş, çantada keklik sanılmış ya da istismar edilmiş hissettiğimizde, değer görme ihtiyacımız korku/öfke tepkilerimizi tetikleyerek ihlal edilmiş olur.
  • Kontrollü olma gereksinimi. Kontrollü olmak herkes için bir sorundur…..bazıları için diğerlerinden daha fazla. İnsanları aşırı derecede kontrol etmek güvensizliktir.Kendigüvende hissettikçe daha az diğer insanları kontrol etme ihtiyacı hissedersiniz. Bir dahaki sefere aşırı kontrollü bir bireyle karşılaştığınızda bunu aklınızda bulundurun.
  • Özsaygıya sahip olma gereksinimi. Güçlü bir özsaygıya sahip olmak her çeşit durumla uygun bir şekilde ilgilenmek için sağlam temeller oluşturur. Bu tepki vermekten çok cevap verme kabiliyetimizin anahtarıdır. Bir soruna cevap vermek, olumlu, kontrollü ve çözüm odaklı yaklaşımı işaret eder. Tepki gösterme olumsuz ve çoğunlukla uygunsuz, duygusal verefleksif bir davranıştır. (Örneğin, bir hasta bir tedaviye cevap verir buna karşın ilaca tepki gösterir.)
  • Tutarlı olma gereksinimi. Bir sorunla ilgili bir kere katı bir duruş sergileyip ayak diretirseniz, geri dönüş yapmanız ve yanlışınızı kabul etmeniz zordur. Tutarlı olmak, birçok çatışmada önemli bir unsur olan görünüşü kurtaran doğruluğa bağlı olmak gereksinimidir.

Bu gereksinimler ihlal edildiğinde, insanlar dört şekil tepkiden birini gösterirler: misilleme yapma, hükmetme, kaçınmave iş birliği yapma.

Misilleme yapma: “Kızmam, acısını çıkartırım”. Birçok durumda misilleme yapmak iyi bir seçenek gibi durur.  Karşı taraftan öç almanın anlık hazzı çekicidir (Cleveland bağlantılı çirkef bir yolcunun çantalarını Tokyo ya yönlendiren hava yolu görevlisi gibi!) Fakat misilleme yapma her zaman bir hatadır. Kısa süren bu zafer anı henüzortada iken daha büyük çatışmalara olmasına katkı sağlar.Anlık zevki de kursağında bırakır. Kısaca haydan gelen huya gider.

Hükmetme: “Benim istediklerim yoksa….!’ Zorba davranış ve diğer kişiye saygısızlık bazılarının genel tavırlarıdır. Asabi ve fikri sabit kişiler aşırı dikkatli olmazlarsa otomatik olarak hükmetme havasına girerler. Bazı zamanlar bu yaklaşım uygun olsa da(acil güvenlik ve güvenlik sorunlarında), uzun dönemli ilişkileri genellikle zora sokar ve bu durum daha sonra çeşitli sorunların kıvılcımı olacaktır.

Kaçınma:Bazen bir duruma cevap vermeden kolayca kabul etmek ya da görmezden gelmek iyi bir fikirdir. Sadece onu bastırmaya karşı tamamen kabul ettiğinizden emin olun. Eğer onu kabul edip bunu da önemsemiyorsanız, muhteşem. Eğer, bu içinizi kemirip sizi rahatsız etmeye devam ediyorsa, görmezden geldiğiniz diğer şeylerin üstüne birikiyorsa, bu içinizdeki patlamayı bekleyen saatli bir bombadır. Bu arkadaş canlısı, çekici kişiliğiniz bir nokta da küçük şeylerden ya da sebepsiz yere basınçtan patlayan bir kapak gibi çirkinleşebilir. Küçük olaylarla yüzleşmeden kaçınma arzunuz daha büyük, daha zor yönetilen bir duruma dönüşür.

İş birliği yapma: Bir sorunla hemen yüzleşmek için en son ve en çok tercih edilen seçenektir. Birçok insan yüzleşme kavramından ve onu düşünmekten kaçınır, doğası gereği gürültülü, hoş olmayan bir deneyimdir. Bir şeyle yüzleşme basitçe onu düşünmek ve tartışmak üzere masaya yatırmaktır.

Daha önce de bahsedildiği gibi,yüzleşilmeyen davranış değişmeyecektir. Eğer birinin yaptığı bir şeyi can sıkıcı buluyorsanız ve bunun değişmesini istiyorsanız bunu ona söylemelisiniz. Ne yazık ki, sorunlu davranışlarda bulunan kişiler rahatsız edici davranışlarda bulunduklarının farkında bile değildirler. Hemen hemen bunların yarısı davranışlarının rahatsız ediciliğinin farkına varınca davranışlarını değiştirirler. Yarısı! Eğer sorunla yüzleşmekten kaçınırsanız onlar değişime ihtiyaçları olduklarının farkında bile olmazlar ve bunun nedeni de sizin harekete geçmemenizdir.  Her birey önemli bulduğu ve açıkça iletişim gerektiren sorunları çözmek için kişisel sorumluluk almalıdır.

Kişiler Arası Çatışma Türleri

Çatışmalarda tipik olarak bireyler çatışmanın sebeplerini bildiklerini sanırlar, fakat genellikle yanılırlar. Çatışma insanların çatışmayı çözmeye istekli olduğu bir düzeye ulaştığında, gerçek çatışma aslında yarım hatırlanan ve kısmen küçük olayların birikmesinin sonucudur. Çoğu zaman, insanlar çatışmanın temelinde ne olduğundan emin bile değildirler.

  • Sürekli bir çatışma mı? Sorun temelli bir çatışma mı?Çatışma; kararlar, fikirler,yönler ve eylemler ile mi ilgili?
  • Kişiselleştirilmiş bir çatışma mı? Kişilik temelli bir çatışma mı? Çatışma duygudan mı beslenmektedir? Çatışma güdüleri ve karakteri mi sorgular?
  • Çatışma basit bir iletişim sorunu mudur?

Çatışmanın Grup Dinamikleri

Grup içi çatışma belirli bir grup (takım, bölüm, şirket vb.) içindeki bireylerin arasındayken, gruplar arası çatışma birden fazla grubu (çoklu takımlar, bölümler, örgütler vb.)içerir. Grubun çatışmalara ilişkin bu bakışı ilerde onları karmaşıklaştırır. Bireyler yalnızca kendi içsel sorunlarıyla ve birey olarak diğerleriyle değil aynı zamanda gruptaki diğer tüm bireylerin etkileşimiyle uğraşmalıdır. Genellikle, grup çatışmaları kendi içlerinde hayat bulurlar ve sorunlar politika, dedikodu ve iğneleyici sözlerle(laf sokma) büyütülür.

Gruplar arası çatışma örgütler için en zorlu ve en ciddi çatışmadır. Ne zaman gruplar arası bir çatışma yükselse, fiskos ve dedikodu değirmeni kargaşa yaratır, bu da sizi ve işinizi tahrip eder.

Sadece küçük grupta insanlar söz konusu olduğunda çatışmadan bahsetmek en iyisidir. Her kimi içerirse içersin ve çatışma bölgesel olarak yayılsın ya da daha fazla insanı içeren daha geniş temelli bir duruma odaklanmış bir çatışma olsun, bir olayı sınıflandırmak ve kişisel olarak sana ne yaptığını tanımlamak muhteşem bir ilk adımdır.

Siz her zaman kişi sayısındaki artışın, düşük düzeyde net olarak tanımlanabilen genellenmiş sorunlar getirdiğini ve bunlarında muhtemelen çoklu çözümler gerektirdiğini varsayarsınız.  Çok sayıda kişinin gruba dâhil olması yıkımı ve diğerlerine zarar olasılığını oldukça artırır. Ne zaman bir çatışmayı değerlendirmeye tabi tutsanız, bir çatışma yönetim/çözüm stratejisi seçilebilirsiniz.

Kaynakça:

ÇATIŞMAYI NASIL YÖNETİRİZ

(Evde, İşte, Okulda)

Yazar:PegPickering

Çeviri: Erkan KIRAL &Nahide Nur DUMLU

Çeviri Editörü: Erkan KIRAL

Add Comment