Görüşme Yönteminin Avantajları ve Dezavantajları

GÖRÜŞME YÖNTEMİNİN AVANTAJLARI VE DEZAVANTAJLARI

EMRE BAHAR
AYDIN 2003

GİRİŞ

Görüşme sözlü iletişim yoluyla veri toplama tekniğidir. Görüşme çoğunlukla, yüz yüze yapılmakta ise de telefon, ses ve resim ileticileriyle de olabilmektedir

Sosyal bilimler alanında sık olarak başvurulan görüşme tekniğinin ayrı bir yeri vardır. Görüşme tekniğinin temeli, adından da anlaşılacağı gibi karşılıklı konuşmaya dayanır. Günlük yaşamda bireylerin her an başvurdukları görüşmenin, bilimsel araştırmalarda belli kurallar çerçevesinde yürütülmesi gerekmektedir. Görüşme tekniğinde iki taraf bulunmaktadır. bunlardan birincisi, araştırmacı yani görüşmeci, diğeri ise görüşülen kaynak kişi. Görüşme tekniğinde araştırmacı önceden hazırladığı soru cetveline sadık kalarak kaynak kişi ile araştırmayı yürütür (Kozak,2001:57).

Görüşmenin yapılırken dikkat edilmesi gereken kurallar göz önünüde bulundurulmalıdır. Uygn bir ön hazırlık çalışması yapılarak görüşmeye gidilmesi görümeden alacağımız verimi arttıracaktır.

1.GÖRÜŞME TEKNİĞİ

2.GÖRÜŞME TEKNİĞİ TÜRLERİ

  1. GÖRÜŞME SÜRECİ
  2. GÖRÜŞME TEKNİĞİNİN AVANTAJLARI VE DEZAVANTAJLARI
  1. GÖRÜŞME  TEKNİĞİ

Görüşme sözlü iletişim yoluyla veri toplama tekniğidir.Görüşme genellikle yüz yüze  yapılmakta ise de, telefon ve anında  ses ve görüntü ileten araçlarla da  yapılabilir. Görüşmenin genel olarak üç temel amacı vardır (Karasar,2000):

1        İş birliği sağlamak ya da sürdürmek

2        Tedavi ile kendine güveni arttırmak (sağaltım) ile

3        Araştırma verisi toplamak

Görüşme toplum bilimcilerin sık sık başvurdukları bir tekniktir. Bilgi alınacak kişilerle karşılıklı konuşma şeklinde yapılır. Yüz yüze bir ilişkiye dayanması verilerin elde edilmesinde açıklık ve kesinlik kazandırır. Konuyu daha fazla aydınlatmak için yeni sorular sorma olanağı vardır. Bununla birlikte, kendisiyle görüşülen kişinin inanç, düşünce ve değer yargıları dolayısıyla sonuçlarda bir ölçüde sapma oluşabilmektedir. Bir araştırma tekniği olarak görüşmeye önceden hazırlanan bir soru klavuzu ile başlamakta yarar vardır (Seyidoğlu1997:35).

Sosyal bilimler alanında sık olarak başvurulan görüşme tekniğinin ayrı bir yeri vardır. Görüşme tekniğinin temeli, adından da anlaşılacağı gibi karşılıklı konuşmaya dayanır. Günlük yaşamda bireylerin her an başvurdukları görüşmenin, bilimsel araştırmalarda belli kurallar çerçevesinde yürütülmesi gerekmektedir. Görüşme tekniğinde iki taraf bulunmaktadır. bunlardan birincisi, araştırmacı yani görüşmeci, diğeri ise görüşülen kaynak kişi. Görüşme tekniğinde araştırmacı önceden hazırladığı soru cetveline sadık kalarak kaynak kişi ile araştırmayı yürütür (Kozak,2001:57).

Steward ve Cash,(1985) görüşmeyi; önceden belirlenmiş  ve ciddi bir amaç için yapılan, soru sorma ve yanıtlama tarzına dayalı, karşılıklı ve etkileşimli bir iletişim süreci olarak tanımlamışlardır. Görüşme sosyoloji ile hemen hemen  eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Ve pek çok sosyal bilim alanında  etkili bir veri toplama aracı olarak  kullanılmaktadır (aktaran Yuksel, 2003, Yıldırım ve Şimşek 2000). Tanımda kullanılan süreç kavramı iletişimde sürekliliği  ve dinamikliği , karşılıklı olma: iki ya da daha fazla kişi arasında gerçekleşmesini,etkileşim kavramı: kişiler arasında oluşan bağı, önceden belirlenmiş  bir amaç ise, beliri bir amaca yönelik bilgi toplanılmasını ifade eder (aktaran  Yüksel, 2003, Yıldırım ve Şimşek 2000).

  1. GÖRÜŞME TEKNİĞİ TÜRLERİ

Görüşme kendi içinde çok ayrı sınıflara ayrılarak incelenebilmektedir.Görüşmeler, görüşme amacına, görüşmeye katılanların sayısına göre görüşülmek istenen kişi ile görüşme kurallarının katılığına bağlı olarak sınıflandırılabilirler (Karasar, 2000:166).

Veri toplama tekniği olarak görüşmenin seçilmesi, araştırmanın amacına göre farklı görüşme türleri üzerine dikkatlice düşünmeye ihtiyaç duymaktadır. Yapısal dercesine göre görüşmeyi üç temel türde açıklayabiliriz (Finn ve diğerleri,2000:73).

  • Yapılandırılmış görüşme:Bu görüşme türü, araştırma tarzıyla bağlantılı olarak tasarlanmış standart görüşme planı ile yüz yüze görüşmede sıralanmış spesifik sorulara cevap aramaktadır. Bu görüşme yapısı analiz edilmek için nicel veriler üretecektir.
  • Yarı yapılandırılmış görüşme: bu görüşmenin doğasında sorular oluşturulacaktır fakat daha fazla ayrıntı ve açıklamaya ulaşabilmek için daha fazla sonda sorusuna yer verilecektir. Bu görüşmeler yapılandırılmış görüşmeden daha özgür gerçekleşecektir.
  • Yapılandırılmamış görüşme: Yapılandırılmamış ifadesi toplam yapı eksikliğinden dolayı görüşeme olmayacakmış gibi olduğu için yanlış bir isimdir. Bu tür araştırmalara da bir önceki ifadede olduğu gibi yarı yapılandırılmış görüşme de denilmektedir. Aynı şekilde bu görüşme türüne, derinlik görüşmesi, nitel görüşme ve inceleme görüşmesi de denilmektedir. Etnografik araştırmalara uygun olan bu görüşme türü, görüşülen kişinin bakış açısını, durumlara karşı tepkisini ve görüşülen kişi için önemli olanı belirlemeyi amaçlamaktadır

Görüşmeye katılanların sayısına göre de görüşmeler, bireysel ve grup olmak üzere incelenebilir. Bireysel görüşmede, görüşmeci ile kaynak kişi dışında kimse bulunmaz. Grup görüşmede ise çok sayıda kaynak kişi konuyu birlikte görüşüp tartışılar. Çoğu görüşme bireysel niteliktedir. Grup görüşmede ortak bir sorun etrafında birleşebilen grup üyelerinin, görüşmecinin soracağı sorulara, karşılıklı etkileşimde bulunarak,cevap aramaları şeklinde görüşme gerçekleşmektedir (Karasar, 2000:166).

Katılanların sayısına göre ayrımı yapılan görüşme türlerinin kendi içinde olumlu ve olumsuz tarafları bulunmaktadır. Örneğin, kişisel bilgiler bireysel görüşmelerde daha kolay elde edilebilir. Diğer taraftan, bireysel görüşmede elde edilemeyen bilgiler grup görüşmesinde elde edilebilir bunun altında yatan neden ise gruptaki bireylerin birbirinden destek alarak bireysel görüşmede veremeyecekleri cevapları ve ortaya koyamayacakları bilgileri araştırmacıya iletebilmesi yatmaktadır (Karasar, 2000:166).

  1. GÖRÜŞME SÜRECİ

(Karasar, 2000:170)’de belirtmektedir ki, görüşmenin başarıya ulaşabilmesi, büyük ölçüde kaynak kişinin yeterince güdülenmesi ve iyi bir kayıt sisteminin geliştirilmesine bağlıdır. Görüşmede önemli olan, kaynak kişilerin gerçeği söylemek için yeterince güdülenebilmesi ile istenen verilerin eksiksiz alınabilmesidir. Birey görüşmeyi niçin kabul eder? Görüşmecinin hangi davranışları onu güdüleyebilir? Bunlar cevap isteyen önemli sorulardır(Kahn ve Cannell,1957:20). Görüşmeye başlarken, görüşmeci kendisini tanıttıktan sonra, kaynak kişide uygun bir bakış açısı geliştirmek ve doğru cevap vermek için onu güdülemek, ondan beklenenleri ifade temek yerinde olacaktır (Karasar, 2000:170).

Ayrı kültürlerde ve ayrı sosyo-ekonomik gruplarda, kişilerin iç yaşantılarına girmeonlardan, özellikle duyarlılığı yüksek konularda, gerçeği yansıtan cevaplar almanın güçlükleri bulunmaktadır. doğu kültürlerinde ve sosyo ekonomik durumu düşük toplumlarda, kişi ile ilk ilişkiyi kurmak ve yaklaşma oldukça güçtür. Oysa batı kültürlerinde ve sosyo ekon omik durumu yüksek toplumlarda, kişi ile ilk ilişkiyi kurup ona yaklaşmak daha kolaydır. Araştırmacı, bu durumları dikkate alarak, uygun bir strateji planlamak durumundadır (Karasar, 2000:166).

Diğer taraftan önemli bir diğer konuda birden çok görüşmecinin görev almasında yarar vardır. Görüşmeler, genellikle bir kişi tarafından yapılır. Birden çok görüşmecinin bulunması, aralarında işbölümü yapılarak, verilerin anında tutulacak notlarla kaydedilmesini kolaylaştırır. Bu durum kaynak kişiyi de kendisine verilen önemin belirtisi olarak sayması ile kaynak kişi güdülenebilir (Karasar, 2000:168).

Ayrıca görüşmeye geçmeden önce soruları oluşturmak yerinde olacaktır. Görüşme soruları araştırmanın amacına göre hazırlanmalı ve dolayısıyla araştırma için ön hazırlık yapılmalıdır. Görüşmelerde bir de genellikle görüşmenin türüne göre değişen ayrıntıda hazırlanmış bir klavuzdan da faydalanılabilmektedir. Hazırlanan soruların yansız, tek amaçlı ve ön yargısız hazırlanmış olması önemlidir. Bu araştırmanın geçerli sonuçlar doğurması için  önemlidir (Karasar, 2000:169).

4. GÖRÜŞME TEKNİĞİNİN AVANTAJLARI VE DEZAVANTAJLARI

Bireyler arasında doğrudan sözlü ilişkiler, görüşme tekniğinin en kuvvetli ve aynı zamanda en zayıf yönüdür. Görüşme tekniğinin, bellibaşlı avantajları arasında, değişik ve anında değişen koşullara uyabilme esnekliği, okuma yazma bilmeyenler dahil, hemen herkese uygulanabilirliği, geri besleme mekanizmasının anında işleyebilmesi, derinliğine bilgi elde edebilme, alınan ilk tepkilere göre izleyici ve zaman zaman da onları kontrol edici soruların sorulabilmesi ile yanlış anlamaların azaltılması; cevaplarda bireyselliğin korunması, soruları cevaplama olasılıklarını yüksek tutabilme ile özellkle karmaşık ve duygusal ağırlıklı kişisel sorunların ortaya çıkarılmasında uygun bir teknik oluşu sayılabilir (Karasar, 2000:175).

Görüşme, yanlılığa çok açık bir tekniktir ve görüşmecinin iyi niyet ve yetişmişliği ile sınırlıdır. Görüşme maliyetli ve zaman alıcı bir süreci gerektirir. Bu ise araştırmacıların, yeterli(temsil yeteneği olan) sayıda kaynak kişi ile görüşmeden sonuca gitme eğilimlerini arttırarak araştırmayı sınırlandıran önemli bir etken olabilmektedir. Bu durumlar da görüşme tekniğinin dezavantajları olarak belirtilebilir (Karasar, 2000:175).

Ayrıca görüşme tekniğinin yapılanmış, yarı yapılanmış ve / veya yapılanmamış olması ile de avantajlar ve dezavantajlar ortaya koyulmaktadır. Bu avantaj ve dezavantajlar aşağıdaki tabloda belirtilmektedir ; (Finn ve diğerleri, 2000:75).

Yapılanmış görüşmenin başlıca avantajları şunlardır:

  • Cevaplayıcı benzer soruları cevaplayacaktır, cevapların karşılaştırılabilirliği artacaktır.
  • Araştımacının ön yargısı azalacaktır
  • Veri istatistiksel teknikler kulanarak kolayca analiz edilebilmektedir.

Yapılanmış görüşmenin dezavantajları ise şunlardır:

  • Çok az esneklik ve standartlaşmış kelimeler cevapları dizginleyebilir.
  • Önceden belirtilen sorular konu ile ilgili olmayabilir.

Yarı yapılandırılmış görüşmenin avantajları ise şunlardır:

  • Yapılandırılmamış görüşmenin esnekliği ile anahtar sorular karşılaştırılabilirliği arttırmaktadır

Yarı yapılandırılmış görüşmenin dezavantajıı ise şunlardır:

  • Görüşmecinin seçtiği sonda soruları önyargıyı arttırabilir ve cevapların karşılaştırılabilirliğini sınırlayabilir.

Yapılanmamış görüşmenin avantajları şu şekilde belirtilebilir:

  • Görüşmeci esnek yollarda cevap sağlayabilir
  • Görüşmecinin rolü azdır, cevaplayıcı düşüncelerini kendi kelimeleri ile açıklamaktadır

Yapılanmamış görüşmenin dezavantajları şu şekilde belirtilebilir:

  • Veri kalitesi dinlemeye ve görüşmecinin iletişim düzeyine bağlıdır
  • Cevapların karçılaştırılabilirliği azdır ve veri analizi zordur

Görüşme tekniğinin nicel araştırmada sıkça kullanılan ankete göre bazı avantajları bulunmaktadır. Bu avantajlar arasında ankette yanlış anlamanın yüksek olması, görüşmede yüzeysel anlamların yanında  derin anlamlar çıkarılabilmesi , gerçeklerin ortaya çıkarılması, değişen koşullara uyabilme esnekliği, geri besleme mekanizması, cevaplarda bireyselliğin korunması ve cevaplama oranlarının  yüksek  olması sayılabilir. Görüşme yoluyla katılımcıların deneyimleri, tutumları, düşünceleri, niyetleri, yorumları, zihinsel algıları ve tepkileri gibi gözlemlenemeyen yanları da araştırılabilir (Aktaran Yüksel, 2003, Yıldırım ve Şimşek 2000).

Araştırmacı daha detaylı   yanıtlar alabilmek için  görüşme sonunda sorular sorabilir, yanlış anlama durumunda soruyu tekrar edebilir ve ya sorunun şeklini değiştirebilir. Bu özelliklerinden dolayı, görüşme tekniğinde veri toplama sürecinde  daha fazla kontrole sahip olduğu  söylenebilir (aktaran Yüksel 2003,Yıldırım ve Şimşek 2000). Görüşmeyi araştırmacının yaparak  veri toplama sürecine katılması ile  verilen yanıtların bir başkasının yanıtı  olmadığını teyit etmesi ile  verinin geçerliliği yükselecektir (Yüksel, 2003).

Görüşme tekniğinin dezavantajlarını şu şekilde sıralayabiliriz (aktaran Yüksel, 2003, Patton 1987:108).:

    • Pahalı ve zaman alıcıdır.
    • Yanlılığa açıktır ve görüşmecinin yeteneğine bağlıdır.
    • Görüşülen kişinin beğenilmek ve takdir edilme iç güdüsü ile cevaplar üretmesi
    • Verilen bilgilerde yanlılık ve  verilerin kaydedilme zorluğu
    • Görüşme sürecinde yarım saatin üstünde  bir saatin altında alınan cevapların standardizasyonu
    • Görüşmecinin yorum, ses tonu ve  davranışları, güven problemi
    • Duyarlılık gerektiren konular
    • Yetkisizlik ve genelleştirmede  yaşanabilecek zorluklar  bulunmaktadır.

Görüşmenin  ilk bakışta herkesin  yapabildiği temek becerileri içerdiği  düşünülmektedir; ancak görüşme bunun yanında beceri, duyarlılık, yoğunlaşma, bireyler arası anlayış, ön görü, zihinsel uyanıklık ve  disiplin gibi  bir çok boyutu da kapsamaktadır  (aktaran Yüksel, 2003, Patton 1987:108).:

 SONUÇ

Görüşme tekniği  araştırmanın daha geniş verilere ulaşabilmesi açısından önemlidir. Görüşme tekniğinin araştırmacıları olumsuz etkileyen yönü  elde edilen verilerin analiz edilmesinde ortaya çıkan güçlüklerdir

Görüşmeler, konu ile ilgili daha ayrıntılı verilere ulaşma açısından üstün olmakla beraber fazla zaman ve maliyet gerektirdiği için  olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir. Diğer taraftan görüşmelerde görüşülen kişinin bazı nedenlerden dolayı araştırmacıya gerçek cevabı vermediği veya cevabı dolaylı yollarla aktardığı görülmektedir.  Görüşme tekniği ile elde edilen verilerin analiz edilmesi oldukça güçtür. Geçerliğinin, güvenirliğinin sağlanması ile ilgili de bazı şüpheler ortaya çıkabilir. Bu durum görüşmenin nitel araştırmalara yatkın olmasıyla  bağlantılı olarak değerlendirilebilir. Görüşme tekniğinin analizi ile ilgili istatistiksel yöntemlerin ortaya koyulması da bu tekniğin geçerliğini ve güvenirliğini  konusundaki sorulara cevap verebilecektir..

KAYNAKÇA

Finn M, White M. E., Walton M. (2000) Tourism And Leisure Research Methods,London,Longman

Karasar.N(2000),Biilimsel Araştırma Yöntemi, Nobel Yayınları, Ankara

Kozak, N.(2001), Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri, Anadolu Üniversitei DersNotları, Eskişehir

Seyidoğlu, H. (1997) ,Bilimsel Araştırma  ve Yazma El Kitabı, Güzem Yayınları,İstanbul

Add Comment