Türkiye’deki Örgütsel Davranış Çalışmalarının Analizi

Türkiye’deki Örgütsel Davranış Çalışmalarının Analizi

GİRİŞ

Türkiye’de bir akademik inceleme ve araştırma konusu olarak yönetim/örgüt alanı üzerine hatırı sayılır bir yazın birikimi olmasına karşın (Üsdiken ve Erden, 2001), yalnızca örgütsel davranış çalışmalarını konu alan sınırlı sayıda araştırma bulunmaktadır. Ancak; yönetim-örgüt alanında yapılan araştırmaların çoğunluğunu da örgütsel davranış çalışmaları oluşturmaktadır.

Örgütsel davranış çalışmaları, 1950’li yılların sonunda, 1960’lı yılların başında ayrı bir uzmanlık alanı olarak insan ve yönetim sorunlarına dair farklı bakış açılarını bütünleştirmek ve geliştirmek için örgüt içindeki davranış dinamiklerinin anlaşılması amacıyla ortaya çıkmıştır (Hiriyappa, 2009). 1980’li yıllardan sonra örgütsel davranışın örgütlerin verimliliğinde önemli bir yer tuttuğunun belirginleşmesiyle birlikte yapılan ilgili araştırmaların arttığı gözlenmiştir.

 

Türkiye özelinde bakıldığında ise örgütsel davranış çalışmalarının gelişimi dünyadaki gelişmelerin takibinde özellikle 1990’lı yılların sonları ve 2000’li yılların başlarından itibaren yoğunlaştığı görülmektedir. Daha önceki yıllarda yapılan çalışmaların daha çok yönetim alanına yönelik olduğu dikkati çekmektedir (Berkman, 1987; Üsdiken ve Pasadeous, 1993; Üsdiken, Selekler ve Çetin, 1998). Gerek örgütsel davranış konularının incelenmesi gerekse örgütsel davranış alanında yapılan çalışmaların niteliklerinin incelenmeye başlanmasında ise 1993 yılından itibaren yapılan ulusal yönetim organizasyon kongrelerinin (UYOK) olumlu katkılarının olduğu söylenebilir. Çünkü bu kongreler alana yönelik yapılan birçok araştırmanın bir arada bulunmasına, dolayısıyla incelenmesine olanak sağlamıştır.

 

Erdemir (2009) Türkiye’de yönetim örgüt alanının gelişimi isimli araştırmasında; Türkiye’de yönetim-örgüt alanının gelişimiyle ilgili bugüne kadar yapılan önemli çalışmaların, alanın daha çok uygulamaya dönük model ve tekniklere yönelik çeşitli kavram ve modellerin ithal edilerek yapıldığını, yöntem olarak ise yönetim/örgüt bilgisinin evrensel olduğu varsayımına dayanan görgül araştırmaların tercih edildiğini ifade etmektedir. Üsdiken ve Erden (2001) ise son yıllarda Türkiye bağlamına odaklanan çalışmaların belirgin biçimde gündemde olduğunu belirtmektedirler.

 

Bilimsel bilginin üretildiği, bunun yanı sıra bu bilginin yaygınlaştırıldığı en temel kurumlar üniversitelerdir. Üniversitelerin bilgi üretim ve yayma araçlarından biri lisansüstü eğitimlerdir. Lisansüstü eğitim ile hem bilgi aktarımı gerçekleşmekte, hem de yazılan tezlerle bir araştırma geleneği oluşmaktadır (Arı, Armutlu, Tosunoğlu ve Toy, 2009). Ancak Türkiye’de yapılan lisansüstü tezlerde konu olarak örgütsel davranış çalışmalarını inceleyen bir tezin bulunmaması bu konudaki eksikliğin bir göstergesi olarak kabul edilebilir. Semerciöz (1997) yönetim alanında yurtiçi ve yurtdışında 1982‐1996 yılları arasında hazırlanan doktora tezlerini

Journal of Theory and Practice in Education / Eğitimde Kuram ve Uygulama Articles /Makaleler – 2015, 11(1), 149-170


karşılaştırmalı olarak incelemiştir. Benzer araştırmada Semerciöz ve Dikmenli (2005), 1995‐2004 yılları arasında yönetim alanında hazırlanan doktora tezlerini incelemişlerdir. Benligiray’ın (2007) insan kaynakları yönetimi hakkında 1983‐ 2006 yılları arasında yaptığı lisansüstü tezleri incelemesi de bu kapsamda dikkat çeken diğer bir araştırmadır.

Birçok alanda olduğu gibi Türkiye’de de örgütsel davranış alanının gelişiminde alanın kendisine yönelik bir içebakışın gerekliliğinde söz edilebilir. Bu içebakışın belli aralıklarla yerine getirilmesi, alana yönelik beklentileri ve katkıları gündemde tutabilir ve daha nitelikli araştırmaların yapılmasına olanak sağlayabilir (Erdemir, 2009).

 

Bu araştırma ile 2000-2010 yılları arasında üniversitelerin Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında yapılmış lisansüstü tezlerin belirlenen konu, tür, üniversite anabilim dalı, özgün dil, izin durumu, yöntem, örneklem, kullanılan ölçeklere, uygulama alanı kullanılan istatistiksel teknik kriterlerine göre analiz edilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda gerçekleştirilen mevcut araştırmanın örgütsel davranış alanının araştırma açısından var olan durumunun ortaya koyma ve geleceğe ilişkin sağlıklı kestirimlere-in yapılması noktasında alanyazına katkıda bulunabileceği düşünülmektedir.

 

Araştırmanın Amacı ve Kapsamı

 

Örgütsel davranış alanının gelişmesinde bilimsel araştırmalar, yayınlar, eğitimler, toplantılar ve özellikle yönetim ve organizasyon kongrelerinin etkilerinin olduğu gibi, yükseköğretim kurumlarında yapılan lisansüstü çalışmaların da önemli katkıları bulunmaktadır. Ancak Türkiye’de üniversitelerde örgütsel davranış yapılan lisansüstü tez çalışmalarının niceliği ve niteliği, bu tezlerde kullanılan yöntemler ve araştırma desenleri ve çalışılan örneklemlere ilişkin derinlemesine yapılmış bir analize ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca, ilgili konuya ilişkin yapılan böylesi derinlemesine bir analizin bu alanda yapılacak ardıl çalışmaların nitelikli olması bakımından önemli katkıları olabilir. Ayrıca, ilgili alanyazın dikkatle incelendiğinde yalnızca örgütsel davranış çalışmalarını inceleyen derinlemesine bir araştırmanın gerçekleştirilmediği görülmektedir. Bu bakımdan, yukarıda belirtilen ihtiyaç doğrultusunda mevcut araştırmada aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır:

Bu araştırmanın amacı, aşağıdaki soruların cevaplarını aramaktır:

 

Türkiye’deki üniversitelerde 2000‐2010 yılları arasında örgütsel davranış alanında kaç lisansüstü tez yapılmıştır ve Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerine göre yapılan tezlerin;

 

  • Konularına göre dağılımları nasıldır? o Türlerine göre dağılımları nasıldır?

 

o  Üniversitelere göre dağılımları nasıldır?

 

 

  • Anabilim dallarına göre dağılımları nasıldır? o Özgün dillerine göre dağılımları nasıldır?

 

o İzin durumlarına göre dağılımları nasıldır? o Yöntemlerine göre dağılımları nasıldır? o Örneklemlerine göre dağılımları nasıldır?

 

o  Kullanılan ölçeklere göre dağılımları nasıldır?

 

o Kullanılan istatistiki yöntemlere göre dağılımları nasıldır? o Uygulama alanlarına göre dağılımları nasıldır?

 

Bu  araştırmanın  kapsamında  ülkemizdeki  üniversitelerde  2000-  2010

 

döneminde Örgütsel davranış alanında yapılmış olan tüm tezler yer almaktadır.

 

Araştırmanın Varsayımları ve Sınırlılıkları

 

Araştırmanın varsayımı, ülkemizdeki üniversitelerde 2000-2010 döneminde örgütsel davranış alanında yapılan tezlerin tümünün Yüksek Öğretim Kurumu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi Elektronik Tez Arşivinde tam ve doğru olarak kayıtlı olduğu kabul edildiğidir. Araştırmada, 2000 yılının temel alınması ile de Türkiye’de örgütsel davranış alanına lisansüstü çalışmalar yoluyla yapılan bilimsel katkının, 10 yıllık süreçte nasıl gelişme gösterdiği ve bu gelişmeye Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinin ne oranda katkı yaptığını görmeyi sağlayacak genişlikte bir zaman dilimi belirlemiş olmaktır.

 

YÖNTEM

Araştırma, tarama modelinde betimsel bir araştırmadır. Araştırmada doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Bu araştırma ile örgütsel davranış alanındaki lisansüstü çalışmalar belirlenen kriterlere göre analiz edilmeye çalışıldığından, betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Çünkü tarama modelleri, geçmişte ya da halen varolan bir durumu varolduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan araştırmalara uygun bir modeldir (Karasar, 2009).

İşlem

Üniversitelerde örgütsel davranış alanında hazırlanan lisansüstü tezler YÖK Elektronik Tez Arşivinden (http://tez2.yok.gov.tr/ ), belirli anahtar sözcükler yardımıyla araştırılmıştır. Araştırma sırasında tek bir anahtar sözcük kullanılmamasının nedeni örgütsel davranış alanı altında birçok konunun yer almasıdır. Öncelikle örgütsel davranış alanında yazılmış kitaplar incelenerek 23 ana konu belirlenmiştir. Belirlenen 23 ana konu şunlardır: örgütsel bağlılık, örgütsel çatışma, örgütsel iletişim, örgütsel stres, örgütsel değişim, örgüt gelişimi, takım çalışması, örgütsel güven, örgütsel küçülme, örgütsel performans, örgütsel

 

vatandaşlık, iş tatmini, liderlik, örgüt iklimi, örgüt kültürü, örgütsel yapılanma, örgütsel öğrenme, tükenmişlik, örgütsel adalet, örgütsel girişimcilik, örgütsel güdülenme, örgütlerde kariyer, örgütlerde etik.

Belirlenen konular; konu başlığına göre tek bir anahtar kelimeyle araştırılmamış, bazı tezlerde kurum, bazı çalışmalarda ise işletme olarak örgüt ele alındığı için anahtar kelimeler çeşitlendirilmiş, böylelikle yapılan tüm tezlere ulaşılmaya çalışılmıştır. Buradan yola çıkarak, tezin numarasına, konusuna, türüne, yılına, özgün diline, yapıldığı üniversitenin ve enstitünün adına, anabilim dalına, yöntemine, örneklemine, uygulama alanına ilişkin veriler toplanmıştır. Bu veriler tezin numaralarına göre sıralanarak tekrarların olup olmadığı kontrol edilmiş varsa, elenmiştir. İki örgütsel davranış konusunun aynı araştırma başlığında yer aldığı durumlarda ise tezin başlığındaki ilk konu temel alınarak kodlama yapılmıştır. Örneğin, örgütsel bağlılık ve iş tatmini ilişkili bir tez, örgütsel bağlılık konusu içerisine alınmıştır.

 

Veriler içerik analizi yapılacağı için öncelikle Excel 2007 programında kodlanmış, daha sonra da SPSS 17.0 istatistik programına aktarılmıştır. Örgütsel davranış alanında yapılan tezlerden belgesel veri toplama yolu ile elde edilen verilerin çeşitli özellikleri (konusu, türü, yılı, özgün dili, üniversitesi, enstitüsü vb.) frekans dağılımı ve yüzdeler ile özetlenerek yorumlanmıştır. Bu analiz sırasında izlenen aşamalar aşağıda özetlenmektedir:

 

  • Birinci aşama: Araştırmanın ana amacı; Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerince yapılan örgütsel davranış çalışmalarının sayısal durumlarını ortaya koymak olduğundan öncelikle araştırmada enstitülerin sayısal durumlarının belirlenmesi için YÖK’nun www.yok.gov.tr adresinde üniversitelere ilişkin yayınladığı web adreslerinden yola çıkılarak Enstitülere ilişkin sayısal veriler elde edilmiştir.

 

  • İkinci aşama: Örgütsel davranış alanında hazırlanan lisansüstü tezler, konusuna, türüne, yılına, özgün diline, yapıldığı üniversitenin ve enstitünün adına, anabilim dalına, yöntemine, örneklemine, uygulama alanlarına göre kategorize edilmiştir.

 

  • Üçüncü aşama:  Elde  edilen  veriler  bir  kez  daha  analiz  edilerek  Sosyal

 

Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerine göre dağılımları incelenmiştir.

 

BULGULAR

 

Ülkemizde 2010 yılı Ağustos ayı itibariyle 154 üniversite bulunduğu, bu üniversitelerin 138’inde Sosyal Bilimler Enstitüsünün bulunduğu ve Sosyal Bilimler Enstitülerinin 43’ünde Eğitim Bilimleri anabilim dallarının bulunduğu kaydedilmiştir. Ayrıca Türkiye’de toplam 14 Eğitim Bilimleri Enstitüsünün eğitim-öğretim verdiği tespit edilmiştir.

Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılan lisansüstü tezlerin dağılımları Tablo 1’de ele alınmıştır. Tablo1’de görüleceği üzere 2000-2010 yılları arasında 1978 lisansüstü çalışma yapılmıştır. Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılan çalışmaların 1576’sı yüksek lisans tezi, 265’i doktora tezi, Eğitim Bilimleri Enstitülerinde ise yapılan çalışmaların 119’u yüksek lisans, 17’si ise doktora tezidir. Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılan çalışmaların sayısal dağılımındaki çokluk dikkat çekerken 2008 yılındaki küçük bir düşme dışında lisansüstü çalışmalarda sürekli artış kaydedildiği görülmektedir.

 

Tablo 1. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yazılan Lisansüstü Tezlerin Yıllara Göre Dağılımı

 

  Sosyal Bilimler Enstitüsü   Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
             
  Y. Lisans   Doktora Y.Lisans Doktora Toplam
                   
Yıllar f % f % f % f % f
2000 52 3.30 4 1.51 1 0.84 0 0.00 57
2001 81 5.14 14 5.28 8 6.72 0 0.00 103
2002 119 7.55 21 7.92 7 5.88 1 5.88 148
2003 121 7.67 30 11.32 7 5.88 1 5.88 159
2004 129 8.18 20 7.55 12 10.08 1 5.88 162
2005 150 9.51 23 8.68 14 11.76 1 5.88 188
2006 217 13.76 22 8.30 14 11.76 2 11.76 255
2007 214 13.57 36 13.58 15 12.61 4 23.53 269
2008 187 11.86 37 13.96 19 15.97 5 29.41 248
2009 218 13.82 40 15.09 20 16.81 1 5.88 279
2010 89 5.64 18 6.79 2 1.68 1 5.88 110
Toplam 1577 100.00 265 100.00 119 100.00 17 100.00 1978
                   

 

Tablo 2’de, Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılmış lisansüstü örgütsel davranış alanındaki tezler konularına göre ayrılarak incelenmiştir. Görüldüğü üzere örgütsel davranış alanında en fazla yüksek lisans çalışması 366 tezle liderlik, 311 tezle iş tatmini konularında gerçekleştirilmiştir. En az çalışma ise 5 tezle örgüt gelişimi ve 8 tezle örgütsel girişimcilik konularında gerçekleştirilmiştir.

Enstitülere göre inceleme yapıldığında, Sosyal Bilimler Enstitülerinde en fazla doktora çalışması yapılan konu örgütsel performans, yüksek lisans çalışması ise liderlik konusunda yapılmıştır. Eğitim Bilimleri Enstitülerinde ise en fazla çalışılan konu yine liderliktir. Örgüt gelişimi, örgütsel öğrenme, örgütsel adalet ve örgütsel girişimcilik konularında ise eğitim bilimleri enstitülerinde yüksek lisans çalışması yapılmadığı görülmektedir.

 

Tablo 2. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yazılan Lisansüstü Tezlerin Konularına Göre Dağılımı

  Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
           
  Y. Lisans Doktora Y.Lisans Doktora Toplam
                   
Konular f % f % f % f % f
Örgütsel bağlılık 137 8.69 32 12.08 15 12.61 3 17.65 187
Örgütsel çatışma 38 2.41 7 2.64 1 0.84 1 5.88 47
Örgütsel iletişim 72 4.57 10 3.77 5 4.20 0 0.00 87
Örgütsel stres 47 2.98 3 1.13 2 1.68 0 0.00 52
Örgütsel değişim 37 2.35 9 3.40 2 1.68 0 0.00 48
Örgüt gelişimi 5 0.32 0 0.00 0 0.00 0 0.00 5
Takım çalışması 42 2.66 0 0.00 2 1.68 0 0.00 44
Örgütsel güven 21 1.33 7 2.64 0 0.00 1 5.88 29
Örgütsel küçülme 8 0.51 4 1.51 1 0.84 0 0.00 13
Örgütsel 104 6.59 46 17.36 0 0.00 1 5.88 151
performans                  
Örgütsel 43 2.73 12 4.53 2 1.68 0 0.00 57
vatandaşlık                  
İş tatmini 269 17.06 25 9.43 16 13.45 1 5.88 311
Liderlik 291 18.45 34 12.83 34 28.57 7 41.18 366
Örgüt/kurum iklimi 34 2.16 3 1.13 2 1.68 0 0.00 39
Örgüt /kurum 162 10.27 28 10.57 10 8.40 0 0.00 200
kültürü                  
Örgütsel yapılanma 6 0.38 4 1.51   0.00   0.00 10
Örgütsel öğrenme 21 1.33 8 3.02   0.00   0.00 29

 

      Analysis of organizational behaviour studies in Turkey 159
Tükenmişlik 106 6.72 10 3.77 15 12.61 1 5.88 132
Örgütsel adalet 23 1.46 9 3.40   0.00   0.00 32
Örgütsel 6 0.38 2 0.75   0.00   0.00 8
girişimcilik                  
Örgütsel güdülenme 41 2.60 2 0.75 2 1.68 0 0.00 45
Örgüt kariyer 38 2.41 5 1.89 8 6.72 1 5.88 52
Örgütlerde etik 26 1.65 5 1.89 2 1.68 1 5.88 34
Toplam 1577 100.00 265 100.00 119 100.00 17 100.00 1978
                   

 

Tablo 3’de, Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılmış örgütsel davranış alanındaki lisansüstü tezlerin yapıldıkları üniversitelere göre incelenmesi sonucu elde edilmiş bulgulara yer verilmektedir. Görüldüğü üzere örgütsel davranış alanına lisansüstü tezler bağlamında en fazla katkı sağlayan üniversiteler; Marmara, Gazi ve Dumlupınar üniversiteleridir. Sosyal Bilimler Enstitüleri içerisinde en fazla örgütsel davranış alanında lisansüstü tez yapılan üniversite Marmara Üniversitesi’dir. Marmara Üniversitesi’nde örgütsel davranış alanında 201 yüksek lisans, 32 doktora tezi yapılmıştır. Marmara Üniversitesi’nden sonra en fazla yüksek lisans tez yapılan üniversite 117 tez ile Yeditepe Üniversitesi, en fazla doktora tezi yapılan üniversite ise 25 tez ile Selçuk Üniversitesi’dir.

 

Eğitim Bilimleri Enstitüleri içerisinde ise en çok lisansüstü tez yapılan üniversite Gazi Üniversitesi’dir. Gazi Üniversitesi’nde örgütsel davranış alanında 53 yüksek lisans, 7 doktora tezi yapılmıştır. Gazi Üniversitesi’nden sonra en fazla yüksek lisans tez yapılan üniversite 28 tez ile Marmara Üniversitesi, en çok doktora tezi yapılan üniversite de 4 doktora tezi ile Ankara Üniversitesidir.

 

Tablo 3. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yazılan Lisansüstü Tezlerin Üniversitelere Göre Dağılımı

  Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
Üniversiteler Y. Lisans Doktora Y.Lisans Doktora Toplam
  f % f % f % f % f
Abant İzzet Baysal 27 1.71 5 1,89 2 1.68 0 0.00 34
Üniversitesi                  
Adnan Menderes Üniversitesi 9 0.57 0 0.00 0 0.00 0 0.00 9
Afyon Kocatepe Üniversitesi 38 2.41 10 3.77 0 0.00 0 0.00 48
Akdeniz Üniversitesi 23 1.46 1 0.38 0 0.00 0 0.00 24
Anadolu Üniversitesi 29 1.84 12 4.53 7 5.88 2 11.76 50
Ankara Üniversitesi 29 1.84 12 4.53 10 8.40 4 23.53 55
Atatürk Üniversitesi 23 1.46 11 4.15 0 0.00 0 0.00 34
Balıkesir Üniversitesi 9 0.57 1 0.38 0 0.00 0 0.00 10
Boğaziçi Üniversitesi 5 0.32 1 0.38 0 0.00 0 0.00 6

 

 


Celal Bayar Üniversitesi 12 0.76 3 1.13 0 0.00 0 0.00 15
Cumhuriyet Üniversitesi 11 0.70 2 0.75 0 0.00 0 0.00 13
Çanakkale Onsekiz Mart 20 1.27 0 0.00 0 0.00 0 0.00 20
Üniversitesi                  
Çukurova Üniversitesi 18 1.14 6 2.26 0 0.00 0 0.00 24
Dicle Üniversitesi 3 0.19 0 0.00 0 0.00 0 0.00 3
Dokuz Eylül Üniversitesi 64 4.06 19 7.17 9 7.56 2 11.76 94
Dumlupınar Üniversitesi 109 6.91 4 1.51 0 0.00 1 5.88 114
Düzce Üniversitesi 2 0.13 0 0.00 0 0.00 0 0.00 2
Ege Üniversitesi 23 1.46 5 1.89 0 0.00 0 0.00 28
Erciyes Üniversitesi 21 1.33 1 0.38 0 0.00 0 0.00 22
Eskişehir Osmangazi 20 1.27 0 0.00 0 0.00 0 0.00 20
Üniversitesi                  
Fırat Üniversitesi 16 1.01 6 2.26 0 0.00 0 0.00 22
Gazi Üniversitesi 62 3.93 10 3.77 53 44.54 7 41.18 132
Gaziantep Üniversitesi 17 1.08 1 0.38 0 0.00   0.00 18
Gaziosmanpaşa Üniversitesi 11 0.70 0 0.00 1 0.84 0 0.00 12
Gebze Yüksek Teknoloji 52 3.30 19 7.17 0 0.00 0 0.00 71
Enstitüsü                  
Hacettepe Üniversitesi 34 2.16 21 7.92 0 0.00 0 0.00 55
Harran Üniversitesi 3 0.19 0 0.00 0 0.00 0 0.00 3
İnönü Üniversitesi 26 1.65 3 1.13 0 0.00 0 0.00 29
İstanbul Üniversitesi 68 4.31 22 8.30 0 0.00 0 0.00 90
Kafkas Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Kahramanmaraş Sütçü İmam 2 0.13 0 0.00 0 0.00 0 0.00 2
Üniversitesi                  
Karadeniz Teknik Üniversitesi 14 0.89 2 0.75 0 0.00 0 0.00 16
Karamanoğlu Mehmetbey 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Üniversitesi                  
Kırıkkale Üniversitesi 12 0.76 0 0.00 0 0.00 0 0.00 12
Kırklareli Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Kocaeli Üniversitesi 38 2.41 6 2.26 0 0.00 0 0.00 44
Marmara Üniversitesi 201 12.75 32 12.08 28 23.53 1 5.88 262
Mersin Üniversitesi 10 0.63 0 0.00 0 0.00 0 0.00 10
Muğla Üniversitesi 14 0.89 0 0.00 0 0.00 0 0.00 14
Mustafa Kemal Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Niğde Üniversitesi 18 1.14 1 0.38 0 0.00 0 0.00 19
Ondokuz Mayıs Üniversitesi 3 0.19 1 0.38 0 0.00 0 0.00 4
Orta Doğu Teknik 26 1.65 3 1.13 0 0.00 0 0.00 29
Üniversitesi                  
Pamukkale Üniversitesi 18 1.14 0 0.00 0 0.00 0 0.00 18
Sakarya Üniversitesi 70 4.44 7 2.64 0 0.00 0 0.00 77
Selçuk Üniversitesi 58 3.68 25 9.43 2 1.68 0 0.00 85
Süleyman Demirel 5 0.32 4 1.51 0 0.00 0 0.00 9
Üniversitesi                  
Trakya Üniversitesi 13 0.82 0 0.00 0 0.00 0 0.00 13
Uludağ Üniversitesi 16 1.01 5 1.89 0 0.00 0 0.00 21
Uşak Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Yıldız Teknik Üniversitesi 50 3.17 0 0.00 0 0.00 0 0.00 50
Yüzüncü Yıl Üniversitesi 3 0.19 0 0.00 0 0.00 0 0.00 3
Zonguldak Karaelmas 4 0.25 0 0.00 0 0.00 0 0.00 4
Üniversitesi                  
Atılım Üniversitesi 7 0.44 0 0.00 0 0.00 0 0.00 7

 

 

    Analysis of organizational behaviour studies in Turkey 161
Başkent Üniversitesi 13 0.82 1 0.38 0 0.00 0 0.00 14
Beykent Üniversitesi 28 1.78 0 0.00 0 0.00 0 0.00 28
Çağ Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Çankaya Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Doğuş Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Fatih Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
İhsan Doğramacı Bilkent 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Üniversitesi                  
İstanbul Kemerburgaz 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Üniversitesi                  
İstanbul Kültür Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
İstanbul Ticaret Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Kadir Has Üniversitesi 9 0.57 0 0.00 0 0.00 0 0.00 9
Koç Üniversitesi 4 0.25 0 0.00 0 0.00 0 0.00 4
Maltepe Üniversitesi 24 1.52 0 0.00 0 0.00 0 0.00 24
Süleyman Şah Üniversitesi 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Ufuk Üniversitesi 2 0.13 0 0.00 0 0.00 0 0.00 2
Yeditepe Üniversitesi 117 7.42 3 1.13 7 5.88 0 0.00 127
Toplam 1577 100.00 265 100.00 119 100.00 17 100.00 1978

 

Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılmış lisansüstü örgütsel davranış alanındaki tezler yapıldıkları anabilim dallarına göre incelenmiştir. Tablo 4’de görüldüğü üzere örgütsel davranış alanında en fazla tez işletme anabilim dalında gerçekleşmiştir. Sosyal bilimler Enstitülerinde en fazla yüksek lisans çalışma işletme anabilim dalında, Eğitim Bilimleri Enstitülerinde ise belirtilmeyen ve diğer kategorisinde kalanlar dışında en fazla çalışma eğitim bilimleri anabilim dalında yapılmıştır. Yapılan incelemede özellikle inceleme izni olmayan tezlerde anabilim dallarının belirtilmediği görülmüştür.

 

Tablo 4. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yazılan Lisansüstü Tezlerin Anabilim Dallarına Göre Dağılımı

  Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
           
  Y. Lisans Doktora Y.Lisans Doktora Topla
                  m
  f % f % f % f % f
Belirtilmemiş 344 21.81 36 13.58 29 24.37 1 5.88 410
İşletme 629 39.89 148 55.85 1 0.84 0 0.00 778
Çalışma Ekonomisi 33 2.09 2 0.75 0 0.00 0 0.00 35
ve Endüstri İlişkileri                  
Kamu Yönetimi 32 2.03 2 0.75 0 0.00 0 0.00 34
Eğitim Bilimleri 152 9.64 17 6.42 26 21.85 6 35.29 201
Eğitim Programları 2 0.13 0 0.00 0 0.00 0 0.00 2
Ve Öğretimi                  

 


 
Eğitim yönetimi ve 126 7.99 4 1.51 24 20.17 1 5.88 155
denetimi                  
Eğitim yönetimi, 14 0.89 2 0.75 1 0.84 0 0.00 17
teftişi, planlaması                  
Turizm İşletmeciliği 41 2.60 16 6.04 6 5.04 3 17.65 66
İnsan Kaynakları 2 0.13 0 0.00 0 0.00 0 0.00 2
Yönetimi                  
Psikoloji 29 1.84 8 3.02 0 0.00 0 0.00 37
Beden Eğitimi ve 14 0.89 0 0.00 4 3.36 1 5.88 19
Spor                  
Hastane Ve Sağlık 1 0.06 0 0.00 0 0.00 0 0.00 1
Kurumları Yönetimi                  
Diğer 158 10.02 30 11.32 28 23.53 5 29.41 221
Toplam 157 100.0 265 100.0 11 100.0 1 100.0 1978
  7 0   0 9 0 7 0  

 

Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılmış lisansüstü örgütsel davranış alanındaki tezler özgün dillerine göre incelendiğinde; Tablo 5’de görüldüğü ve beklenildiği üzere tezlerin çoğunluğu Türkçe olarak hazırlanmıştır. Sosyal Bilimler Enstitülerinde 1466 yüksek lisans, 244 doktora tezi Türkçe, 111 yüksek lisans ve 21 doktora tezi İngilizce olarak hazırlanmıştır. Eğitim Bilimleri Enstitülerinde ise İngilizce olarak tez hazırlanmamış, yapılan tüm tezler Türkçe olarak hazırlanmıştır.

 

Tablo 5. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yazılan Lisansüstü Tezlerin Özgün Dillerine Göre Dağılımı

  Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
  Y. Lisans Doktora Y.Lisans Doktora Toplam
                   
  f % f % f % f % f
Türkçe 1466 92.96 244 92.08 119 100.00 17 100.00 1846
İngilizce 111 7.04 21 7.92 0 0.00 0 0.00 132
Toplam 1577 100.00 265 100.00 119 100.00 17 100.00 1978
                   

 

Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılmış lisansüstü örgütsel davranış alanındaki tezler izinli, izinsiz veya kısıtlı olma durumlarına göre ayrılarak incelenmiştir. Tablo 6’da görüldüğü üzere Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılan 1577 yüksek lisans tezin 854’ü izinli, 598’i izinsiz ve 125’i kısıtlı iken, 265 doktora tezinin 132’si izinli, 92’si izinsiz, 41’i kısıtlıdır. Eğitim Bilimleri Enstitülerinde ise yapılan 119 yüksek lisans tezin 76’sı izinli, 38’i izinsiz, 5’i kısıtlı, doktora tezlerinin de 13’ü izinli, 4’ü izinsizdir.

 

 

Analysis of organizational behaviour studies in Turkey 163

Tezlerin izinli, izinsiz ve kısıtlı olma durumları YÖK’ün ve tez yazarlarının izinleri ile bağlantılıdır. YÖK önceki yıllarda, tez veritabanında lisansüstü tezler hakkında arama yapılmasına müsaade ediyor, tezlere ulaşmak isteyenlere fotokopi yoluyla tezlere ulaşmalara olanak sağlıyordu. Böylelikle araştırmacılar YÖK’de yer alan tezlere fotokopi yoluyla ulaşabiliyordu. YÖK tezlere erişimi daha kolay hale getirmek için arşivlerinde bulunan bütün tezleri elektronik ortama aktararak fotokopi hizmetini durdurdu ve arşivini elektronik olarak tam metin erişime açtı. Ancak bu noktada şöyle bir sıkıntı ortaya çıktı: 2005 yılından önceki tezlerde, telif hakları kapsamında yazarlarının izninin olduğuna dair bir bilgi bulunmuyordu, bunun içinde tezleri izinli ve izinsiz tezler olarak ayırdı ve izinsiz tezlere erişimini durdurdu. Ancak sitede yayınladığı bir form ile tezlerini erişime açmak isteyen yazarların tezlerine erişilmesine dair izin verme olanağı tanındı. Sitedeki formu doldurarak tezleri için izin verenlerin tezleri elektronik ortamda yayınlanmaktadır. YÖK 2005 yılından sonraki tezleri, yazarlarının tezlerini erişime açmalarına, açmamalarına veya belirli tarihe kadar kısıtlayabilecekleri bir form ile kabul etmiştir. Böylelikle YÖK tez arşivinde izinli, izinsiz ve kısıtlı olmak üzere üç tür tez oluşmuştur. İzinsiz ve kısıtlı tezlerin tam metin erişimleri dışında künyelerine ulaşılabilmektedir. Araştırmada bundan sonra yer alan tablo ve yorumlar ulaşılabilen izinli tezler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

 

Tablo 6. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yazılan Lisansüstü Tezlerin İzin Durumlarına Göre Dağılımı

    Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
    Yüksek Lisans Doktora Yüksek Lisans Doktora Toplam
    f % f % f % f % f
  İzinli 854 54.15 132 49.81 76 63.87 13 76.47 1075
  İzinsiz 598 37.92 92 34.72 38 31.93 4 23.53 732
  Kısıtlı 125 7.93 41 15.47 5 4.20 0 0.00 171
  Toplam 1577 100.00 265 100.00 119 100.00 17 100.00 1978
                     

 

Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılmış lisansüstü örgütsel davranış alanındaki tezler, veri toplama araçlarına göre incelendiğinde; en çok kullanılan veri toplama aracının gerek Sosyal Bilimler, gerekse Eğitim Bilimleri Enstitülerinde ankettir. Tablo 7’de görüldüğü üzere Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılan 850 yüksek lisans tezin 766’sında anket, 33’ünde mülakat ve gözlem, 51’inde ise içerik analizi veya belgesel tarama tekniği kullanılmıştır. 129 doktora tezinde ise 124’ünde anket,

4’ünde mülakat veya gözlem, 1’inde de içerik analizi veya belgesel tarama tekniği kullanılmıştır.

 

Eğitim Bilimleri Enstitülerinde yapılan çalışmaların 76 yüksek lisans çalışmasının 74’ünde ölçek uygulaması, 2’sinde mülakat veya gözlem tekniği, 23 doktora çalışmasının da 12’sinde ölçek uygulaması, 1’inde mülakat veya gözlem tekniği kullanılmıştır. Eğitim Bilimleri Enstitülerinde belgesel tarama veya içerik analizi tekniği uygulanan lisansüstü çalışma bulunmamaktadır.

 

Tablo 7. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yazılan Lisansüstü Tezlerin Veri Toplama Tekniklerine Göre Dağılımı

    Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
             
    Y. Lisans Doktora Y.Lisans Doktora Toplam
                     
  Veri Toplama f % f % f % f % f
  Aracı                  
  Anket 766 90.12 124 96.12 74 97.37 12 92.31 976
  Mülakat veya 33 3.88 4 3.10 2 2.63 1 7.69 40
  gözlem                  
  İçerik analizi veya 51 6.00 1 0.78   0.00 0 0.00 52
  belgesel tarama                  
  Toplam 850 100.00 129 100.00 76 100.00 13 100.0 1068
                  0  

 

Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılmış lisansüstü örgütsel davranış alanındaki örneklemlerime göre incelendiğinde; en çok örneklem alınan uygulamaların gerek Sosyal Bilimler, gerekse Eğitim Bilimleri Enstitülerinde iller olduğu görülmektedir. Tablo 8’de görüldüğü üzere, Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılan 850 yüksek lisans tezin 451’i örneklem olarak ili, 226’sı kurumu, 87’si bölgeyi, 35’i ise ilçeyi seçmiş, 129 doktora tezinde ise örneklem olarak 48’inde kurum, 40’ında 37’sinde bölge, 1’inde ilçe seçilmiştir.

 

Eğitim Bilimleri Enstitülerinde ise; izinli toplam 76 yüksek lisans tezin 52’si il, 12’si bölge, 9’u kurum, 3’ü de ilçeyi örneklem olarak ele almış, 13 doktora tezinde ise; örneklem olarak 7 il, 4 bölge ve 3 kurum seçilmiştir.

 

 

Analysis of organizational behaviour studies in Turkey 165

 

Tablo 8. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yazılan Lisansüstü Tezlerin Örneklemlerine Göre Dağılımı

    Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
             
    Y. Lisans Doktora Y.Lisans Doktora Toplam
                     
  Örneklem f % f % f % f % f
  Belirtilmemiş 51 6.00 3 2.33 0 0.00 0 0.00 54
  Bölge 87 10.24 37 28.68 12 15.79 4 30.77 140
  İl 451 53.06 40 31.01 52 68.42 7 53.85 550
  İlçe 35 4.12 1 0.78 3 3.95 0 0.00 39
  Kurum 226 26.59 48 37.21 9 11.84 2 15.38 285
  Toplam 850 100.00 129 100.00 76 100.00 13 100.00 1068
                     

 

Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılmış lisansüstü örgütsel davranış alanındaki kullanılan ölçeklere göre incelendiğinde; sosyal bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde en çok hazır ölçeklerin tercih edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Tablo 9’da görüldüğü üzere; Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılan 850 yüksek lisans çalışmasının 759’unda hazır ölçek, 24’ünde araştırmacı tarafından hazırlanan ölçek kullanılmış; 67’sinde ise ölçek kullanılmamıştır. Doktora çalışmalarının da 117’sinde hazır ölçek, 11’inde araştırmacı tarafından hazırlanan ölçek kullanılmış ve 1’inde de ölçek kullanılmamıştır.

 

Eğitim Bilimleri Enstitülerinde ise; yapılan 76 yüksek lisans tezinde 74’ünde hazır ölçek, 1’inde ise araştırmacı tarafından hazırlanan ölçek kullanılırken, 1’inde ölçek kullanılmamıştır. Yapılan 13 doktora çalışmasının tamamında hazır ölçek kullanılmıştır.

 

Journal of Theory and Practice in Education / Eğitimde Kuram ve Uygulama Articles /Makaleler – 2015, 11(1), 149-170


Tablo 9. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlerin Kullanılan Ölçeklere Göre Dağılımı

   

Sosyal Bilimler Enstitüsü

Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
    Y. Lisans Doktora   Y.Lisans Doktora Toplam
    f % f % F % f % f
  Ölçek yok 67 7.88 1 0.78 1 1.32 0 0.00 69
  Hazır ölçek 759 89.29 117 90.70 74 97.37 13 100.00 963
  Kendi hazırladığı 24 2.82 11 8.53 1 1.32 0 0.00 36
  ölçek                

  Toplam 850 100.00 129 100.00 76 100.00 13 100.00 1068
                     

 

Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılmış lisansüstü örgütsel davranış alanındaki tezler kullanılan istatistiksel tekniklere göre incelendiğinde; Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde en çok tanımsal+yordamsal istatistik tekniklerinin kullanıldığı ortaya çıkmıştır. Tablo 10’da görüldüğü üzere; Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılan 850 yüksek lisans tezin 759’unda tanımsal+yordamsal istatistik, 17’sinde tanımsal istatistik kullanılmış, 74’ünde ise istatistik kullanılmamıştır. 129 doktora tezinin de 123’ünde tanımsal+yordamsal istatistik, 3’ünde tanımsal istatistik kullanılmış, 3’ünde de istatistik kullanılmamıştır.

 

Eğitim Bilimleri Enstitülerinde ise hazırlanan 76 yüksek lisans tezin 74’ünde tanımsal+yordamsal istatistik kullanılmış, 2’sinde istatistik kullanılmamıştır. 13 doktora çalışmasının tamamında tanımsal+yordamsal istatistik kullanılmıştır.

 

Hazırlanan tezlerin bir kısmında ı mülakat veya içerik analizlerinde tanımsal istatistik tekniğini kullanılmış, bazı ölçek kullanılmayan araştırmalarda da katılanların özelliklerine ilişkin tanımsal istatistiklere yer verilmiştir.

 

Tablo 10. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlerin İstatistiksel Tekniklere Göre Dağılımı

    Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
             
  Y. Lisans Doktora   Y.Lisans Doktora Toplam
                   
İstatistiksel Teknik f % f % f % f % f
Tanımsal istatistik 17 2.00 3 2.33 0 0.00 0 0.00 20
Tanımsal+yordamsal 759 89.29 123 95.35 74 97.37 13 100.0 969
istatistik                  
İstatistik kullanılmayan 74 8.71 3 2.33 2 2.63 0 0.00 79
Toplam 850 100.00 129 100.0 76 100.0 13 100.0 1068
                   

 

 

Analysis of organizational behaviour studies in Turkey 167

Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde örgütsel davranış alanında 2000-2010 yılları arasında yapılmış lisansüstü örgütsel davranış alanındaki tezler kullanılan istatistiksel uygulama alanlarına göre incelendiğinde; Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde en çok uygulama alanı olarak eğitim kurum ve kuruluşları tercih edilmiştir. Tablo 11’de görüldüğü üzere; Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılan 850 yüksek lisans tezin 295’i, eğitim kurum ve kuruluşlarında, 128 doktora tezinin de diğer işletmeler dışında 23’ü turizm işletmeleri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

 

Eğitim bilimleri Enstitülerinde ise; 76 yüksek lisans tezinin 51’i eğitim kurum ve kuruluşlarında, 13 doktora tezinin de 8’i eğitim kurum ve kuruluşlarında 2’si turizm işletmelerinde 2’si de üniversitelerde gerçekleştirilmiştir.

 

Tablo 11. Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinde Örgütsel Davranış Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlerin Uygulama Alanlarına Göre Dağılımı

  Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Enstitüsü  
  Y. Lisans Doktora Y.Lisans Doktora Toplam
Uygulama Alanı f % f % f % f % f
Askeri Kurum ve 21 2.47 4 3.10 6 7.89 0 0.00 31
Kuruluşlar                  
Bankalar 39 4.59 9 6.98   0.00 0 0.00 48
Belediyeler 6 0.71 1 0.78   0.00 0 0.00 7
Eğitim Kurum ve 295 34.71 14 10.85 51 67.1 8 61.54 368
Kuruluşları           1      
Emniyet Teşkilatı 9 1.06 0 0.00 1 1.32 0 0.00 10
Sağlık Kurum ve 40 4.71 6 4.65 4 5.26 1 7.69 51
Kuruluşları                  
İmalat İşletmeleri 46 5.41 13 10.08 1 1.32 0 0.00 60
Kamu Kurum ve 39 4.59 10 7.75 2 2.63 0 0.00 51
Kuruluşları                  
Tekstil 26 3.06 2 1.55   0.00 0 0.00 28
İşletmeleri                  
Turizm 49 5.76 23 17.83 6 7.89 2 15.38 80
İşletmeleri                  
İnşaat İşletmeleri 2 0.24 0 0.00   0.00 0 0.00 2
KOBİ’ler 23 2.71 7 5.43   0.00 0 0.00 30
Üniversiteler 19 2.24 4 3.10 2 2.63 2 15.38 27
Ulaştırma 3 0.35 1 0.78 3 3.95 0 0.00 7
İşletmeleri                  
Diğer İşletmeler 181 21.29 30 23.26   0.00 0 0.00 211
Uygulama alanı 52 6.12 5 3.88   0.00 0 0.00 57
belli olmayanlar                  
Toplam 850 100.00 129 100.00 76 100. 13 100.0 1068
            00   0  

 

 

SONUÇ VE ÖNERİLER

 

Türkiye’de 2000-2010 yılları arasında örgütsel davranış alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelendiği araştırmadan elde edilen sonuçlar aşağıda sunulmuştur.

 

Türkiye’de 2000-21010 yılları arasında örgütsel davranış alanında 1978 lisansüstü çalışma yapılmıştır. Çalışmaların büyük çoğunluğu Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılmış yüksek lisans niteliğinde çalışmalardır. Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılan çalışmaların 1576’sı yüksek lisans tezi, 265’i doktora tezidir. Eğitim Bilimleri Enstitüleri’nde yapılmış toplam lisansüstü çalışma sayısı sadece 136’dır. Bununda 119’u yüksek lisans 17’si doktora tezidir. Örgütsel davranış alanında en fazla üzerinde çalışılan konu liderlik, iş tatmini ve örgütsel bağlılık, en az çalışılan konu ise örgüt gelişimi ve örgütsel girişimciliktir.

 

Örgütsel davranış alanında yapılan lisansüstü çalışmaların büyük bir kısmı Marmara Üniversitesi, Gazi Üniversitesi ve Dumlupınar Üniversitesi’nde yapılmıştır. Sosyal Bilimler Enstitüleri içerisinde en fazla tez yapılan üniversite Marmara, Eğitim Bilimleri Enstitüleri içerisinde Gazi Üniversitesi’dir. Sosyal Bilimler Enstitülerinde yapılan tezlerin büyük çoğunluğu işletme anabilim dalında Eğitim Bilimleri Enstitüleri’nde ise Eğitim bilimleri anabilim dalında gerçekleştirilmiştir.

 

Tezlerin büyük çoğunluğu Türkçe olarak yapılmıştır. Bunun temel nedeninin ise üniversitelerin büyük çoğunluğunda eğitim-öğretimin Türkçe olarak gerçekleştirilmesidir. Bununla birlikte, 2005 yılından önce yapılan tezlerin çoğunluğunun araştırmacılar tarafından incelenmesine izin kısıtı mevcut iken, 2005 den sonraki çalışmaların çoğunluğu izinli iken, bir kısmı da yazarı tarafından kısıtlı durumdadır. Örgütsel davranış alanında yapılan lisansüstü çalışmaların büyük kısmında yöntem olarak anket tercih edilmiş, anketi, mülakat, gözlem ve belgesel tarama yöntemleri takip etmiştir ve çalışmaların çoğunluğu örneklem olarak ili kapsamış, ilden sonra örneklem olarak kurumlar tercih edilmiştir.

 

Örgütsel davranış alanında yapılan yüksek lisans çalışmaların çoğunluğunda hazır ölçekler tercih edilmiştir. Araştırmacıların hazır ölçek tercih etmelerinde daha önce genel geçerliliği sınanmış olması, hazırcılık, yeni bir şeyler üretme yoksunluğu olduğu söylenebilir. Hazır ölçekler kullanılması sonucunda birbirlerine benzeyen birçok çalışma örgütsel davranış literatüründe yerini almıştır. Oysa kullanılan ölçekleri geliştiren, araştırmacı tarafından hazırlanan ölçeklerin çok az sayıda olması dikkat çekici düzeydedir. Oysa kuramsal katkı sağlaması açısından özellikle doktora çalışmalarında araştırmacılar tarafından geliştirilen ölçeklerin kullanılması beklenilmektedir. Kullanılan istatistiki yöntemlerde, çalışmanın yöntemi ve ölçeği paralelinde olup, en fazla tanımsal+yordamsal istatistiki yöntemler kullanılmıştır.

 

 

Analysis of organizational behaviour studies in Turkey 169

 

Araştırmalarda örneklem gruplarının özelliklerinde tanımlayıcı, problem durumunu saptamaya yönelik analizlerde istatistikler kullanılmıştır. Örgütsel davranış alanında yapılan lisansüstü çalışmaların çoğunluğu eğitim kurum ve kuruluşlarında gerçekleştirilmiştir.

 

Lisansüstü tezlerin incelendiği çalışmalardan (Saracaloğlu ve Dursun, 2010; Yaşar ve Aral, 2011; Özenç ve Özenç, 2013) elde edilen bulguların ilgi alanlara katkı sağladığı ortaya konan önerilerden saptanmaktadır. Örgütsel davranış alanındaki tezlerin incelendiği bu çalışmanın ileriki zamanlarda yapılacak lisansüstü çalışmalara yön vereceği düşünülerek bazı öneriler geliştirilmiştir.

 

Araştırma sırasında aynı ya da farklı dönemlerde birbirini tekrarlayan, hatta aynı başlıklarda olan çok sayıda teze rastlanmıştır. Örgütsel davranış alanında yapılacak akademik çalışmalarda, çalışılmamış veya daha az çalışılmış konuların tercih edilmelidir. Yapılacak çalışmalarda içerik ve kullanılan ölçek, yöntem açısından birbirine benzeyen çalışmalar yerine daha özgün, alana kuramsal katkı sağlayacak çalışmaların yapılması önerilmektedir. Yapılacak lisansüstü çalışmalarda örneklem olarak da bölgesel çalışmaların azlığı dikkat çekici düzeydedir. Bundan sonraki yapılacak araştırmaların illerden ziyade daha geniş örneklemleri kapsayan bölgeler üzerinde gerçekleştirilmesi önerilmektedir. Böylelikle çalışma sonuçlarından genelleme yapılabilmesi olanağı doğacaktır. Alanın niteliğinin arttırılması ve çalışmaların çoğalması açısından doktora eğitimine öğrenciler teşvik edilmelidir. Ayrıca, tezler üzerinde yapılacak bundan sonraki araştırmaların, tezlerin bilimsel niteliklerini ve katkılarını araştırmaya yönelik olması önerilebilir.

 

KAYNAKLAR

 

Ardıç, K., & Erdoğmuş, N. (2009). Öznenin nesneleşmesi: Türkiye’de yönetim ve organizasyon alanında çalışan öğretim elemanlarının akademik özgeçmiş ve eserleri bakımından nicel görünümü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 4(1), 199‐237.

 

Arı, G., Armutlu, C., Tosunoğlu, N. G., & Toy, B. Y. (2009). Nicel araştırmalarda metodoloji sorunları: Yüksek lisans tezleri üzerine bir araştırma. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 64 (4), 16-37.

 

Benligiray, S. (2007). Türk Üniversitelerinde Sağlık Kurumlarında İnsan Kaynakları Yönetimi Alanına İlişkin Olarak Yapılmış Tezler Üzerine Bir Değerlendirme. Uluslararası Sağlık ve Hastane Yönetimi Kongresi. Lefkoşa‐ KKTC.

 

Berkman, Ü. (1987). Amme İdaresi Dergisi’nde yayınlanan makaleler ve Türk yönetim bilimi. Amme İdaresi Dergisi, 20(4), 19‐42.

Journal of Theory and Practice in Education / Eğitimde Kuram ve Uygulama Articles /Makaleler – 2015, 11(1), 149-170

Erdemir, E. (2009). Türkiye’de yönetim/örgüt alanının gelişimi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 4(1), 7‐12

Hiriyappa, B. (2009). Organizational behavior. Daryaganj, Delhi, IND: New Age International.

Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi. 20. Baskı. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Özenç, M., & Özenç, E. (2013). Türkiye’de üstün yetenekli öğrencilerle ilgili yapılan lisansüstü eğitim tezlerinin çok boyutlu olarak incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 171, 13-28.

Üsdiken, B., & Pasadeous, Y. (1993). Türkiye’de örgütler ve yönetim yazını. Amme İdaresi Dergisi, 26(2), 73-93.

Üsdiken, B., Selekler, N. & Çetin, D. (1998). Türkiye’de yönetim yazınına egemen anlayışın oluşumu: Sevk ve idare dergisi üzerine bir inceleme. Amme İdaresi Dergisi, 31(1), 57-87.

Üsdiken, B., & Erden, Z. (2001). Örnek alma, mecbur tutulma ve geçmişe bağımlılık: Türkiye’deki yönetim yazınında değişim. Amme İdaresi Dergisi, 34(4), 1-31.

Saracaloğlu, A. S., & Dursun, F. (2010). Türkiye’de Eğitim Programları ve Öğretimi Alanındaki Lisansüstü Tezlerinin İncelenmesi. 1. Ulusal Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi. 13-15 Mayıs 2010. Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi. Balıkesir. 86-93.

Semerciöz, F. (1997) 1982-1996 Yılları Arasında Yönetim Konularında Yurt İçinde ve YurtDışında Hazırlanan Doktora Tezleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Araştırma. 5. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi. 14-16 Şubat 1997, Ankara.

Semerciöz, F., & Dikmenli, O. (2005). Yönetim Alanında Yapılan Doktora Tezleri Üzerine Bir Araştıma: 1995-2004 Arasındaki Durum. 13. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi. İstanbul.

Yaşar, M. C., & Aral, N. (2011). Türkiye’de okul öncesinde drama alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 70-90.