Hizmetkâr Liderlik – Gandhi Örneği

Kevser Küçük ve Ercan Yavuz

Giriş
Günümüzde güç kullanarak otorite kurmaya çalışan liderlerin çağ dışı kaldığı ve bu liderlik anlayışının anlamını yitirdiği söylenebilir. Farklı bir bakış açısına sahip olan, gönüllü olarak insanlara fayda sağlamaya çalışan liderlere olan gereksinim gittikçe artmaya başlamıştır. Hizmetkâr liderlik yaklaşımı, bu noktada insani değerlere odaklanan önemli bir çıkış noktası olarak görülmektedir (Fındıkçı, 2012, s.5). Liderler, takipçilere duygusal açıdan destek sağlamaya yardımcı olmaya öncelik verdiklerinde, takipçiler lideri bir rol modeli olarak benimsemektedir. Takipçiler, lideri zorlama yoluyla değil; kendi özgür iradeleri yoluyla izlemektedir (Greenleaf, 1977). Hizmetkâr liderlik, liderin kurumdaki tüm insanlara hizmet ettiği hizmetkâr liderlik tipidir. Aslında hizmetkâr liderliğin temel unsuru, liderin tüm çalışanlarla ilgilenmesi gerekliliğidir. Greenleaf (1977), liderliğin her bireyin inisiyatifinden gelmesi gerektiğini ileri sürmektedir. Ayrıca, Greenleaf, hizmetkâr liderliğin, insanların diğer insanlara hizmet etme istediğinden geldiğini belirtmektedir Bu ek olarak lider tutum ve karizmasıyla diğer insanları değiştirebilmelidir. Diğer liderlik türleriyle hizmetkâr liderlik arasındaki temel fark, insanları yönlendirmekten ziyade başkalarına hizmet etme hissidir (Andre ve Lantu, 2015).
Örgütsel liderlerin, potansiyellerini harekete geçirerek çalışanlarını geliştirmelerindeki rolü, liderlik çalışmalarının başlıca konularındandır. Bir başka liderlik teorisi içinde bir kavram olarak hizmetkâr liderlik, hizmet eden liderlerin takipçilerin ihtiyaçlarını yerine getirmeye odaklanması bu olayı incelemek için bir kapsam sunmaktadır. Kavramın öncülerinden Greenleaf (1977), hizmetkâr liderlerin, takipçilerin hizmetkâr liderleri taklit etmesini etkileyen güçlü bir hizmet yönlendirmesine sahip olduklarını belirtmektedir (Ghosh ve Khatri, 2017).Takipçilerinin taklit ettiği hizmetkâr lider, takipçilerini yönlendirme gücüne sahiptir(Lord, Brown, Freiberg, 1999). Parolini, Patterson ve Winston (2009), hizmetkâr liderlerin takipçilerine hizmet etmeye öncelik verdiği ileri sürmüşlerdir. Akuchi’ye (1993) göre hizmetkâr liderlik, İncil’den köken almaktadır ve hizmetkâr liderliğin manevi bir boyutu vardır. Öte yandan hizmetkâr liderlik modeli günümüz modern liderlik yaklaşımları içerisinde daha çok manevi ve etik değerler ve dinsel yapılar olarak yer almakta; felsefi bir bakış açısıyla ele almaktadır. Ancak hizmetkâr liderlik her ne kadar bir model olarak adlandırılsa da bilimsel esaslarla ölçülmesi zordur. Bu sebeple bilimsel çalışmalarla yeterince desteklenmemiş bir yaklaşım olarak kalmıştır. Bir diğer bakış açısına göre ise hizmetkâr liderlik klasik ve modern liderlik teorilerine post modern bir alternatif oluşturmaktadır (Ercan, 2012, s. 266).Küreselleşme olgusuyla birlikte organizasyon yapılarından, iş modellerinden, liderlik anlayışına kadar her yerde bir değişim ve dönüşüm süreci yaşandığı bilinmektedir. Duygusallığın ve insan sevgisinin bulunmadığı elektronik, robotik bir ortamdan, insan ilişkilerinin ve insan sevgisinin ağır bastığı bir ortama doğru hızlı bir geçiş süreci yaşanmaktadır. Bu süreç içinde insan olmayı öğrenmeden başka bir şeyler olmaya çalışmak ve bunun sorumluluğu altında tıpkı akarsuya karşı kürek çekmek gibi ruhun ve evrenin yasalarını reddederek işleri ve insanları yönetmek artık bir sonuç vermeyecektir (Erdemli, 2009). Bu nedenle yöneticilerden birbirini anlayan, iyi iletişim kuran, çalışanların gelişimine katkıda bulunan, onlara hizmet eden liderler olması beklenir.

Anahtar Kelimeler: Liderlik, Hizmetkâr Lider, Gandhi.